Στην… πένα: Άμυνα στα… fake news

Γράφει ο Γιώργος Ασημακόπουλος

Η διασπορά ψευδών ειδήσεων γιγαντώθηκε με την εξάπλωση του διαδικτύου. Τα fake news διαχέονται με καταιγιστικούς ρυθμούς στα ψηφιακά κοινωνικά δίκτυα, αφού πρώτα τα αναπαραγάγουν ιστολόγια.

Οι παραγωγοί και διακινητές ψευδών ειδήσεων εκμεταλλεύονται την ελευθερία της έκφρασης που παρέχει το διαδίκτυο, σε συνδυασμό με τον ψηφιακό αναλφαβητισμό του μέσου χρήστη. Το διαδίκτυο είναι πραγματικά ελεύθερο, αλλά η ελευθερία αυτή έρχεται με βαρύ τίμημα: τη δημοσίευση ειδήσεων χωρίς κανένα έλεγχο.

Ως ψηφιακά αναλφάβητος πολίτης θεωρείται, μεταξύ άλλων, αυτός δεν μπορεί να αξιοποιήσει πληροφορίες που είναι ψηφιακά προσβάσιμες προς όφελός του. Ακόμη δηλαδή και αν διαθέτει επαρκείς δεξιότητες χρήσης, μπορεί ένας πολίτης να είναι ψηφιακά αναλφάβητος.

Σκοπός των παραγωγών και διακινητών ψευδών ειδήσεων είναι η χειραγώγηση της κοινής γνώμης. Στόχος μπορεί να είναι για να πληγούν οι δημοκρατικοί θεσμοί, να τρωθεί το κύρος μιας εταιρίας ή να υποκινηθεί μίσος και να προκληθεί κοινωνική αναταραχή. Η αύξηση της επισκεψιμότητας μιας ιστοσελίδας που θα φέρει έσοδα από διαφημίσεις. Η προώθηση κάποιας πολιτικής ατζέντας όπως ο ρατσισμός και η ξενοφοβία είναι ο λόγος που βλέπουμε συνέχεια fake news για μετανάστες. Σκοπός μπορεί να είναι η πώληση κάποιου απατηλού προϊόντος ή υπηρεσίας.

Πρώτο μέτρο είναι να ελέγχουμε την ταυτότητα του ιδιοκτήτη του δικτυακού τόπου που φιλοξενεί μια «εντυπωσιακή» είδηση. Όσο λιγότερες σχετικές πληροφορίες βρίσκουμε, τόσο πιο πιθανό να πρόκειται για απόπειρα εξαπάτησης. Σε ποιον ανήκει, ποιος υπογράφει τα άρθρα, με τι ασχολείται η θεματολογία γενικότερα; Βασικές ερωτήσεις που οδηγούν σε μια πρώτη αξιολόγηση.

Δεύτερο σημείο που οφείλουμε να ελέγξουμε είναι η αναπαραγωγή της ύποπτης είδησης. Οι πραγματικές ειδήσεις συνήθως καλύπτονται από περισσότερα από ένα μέσα, αλλά χωρίς να είναι πιστή αντιγραφή της αρχικής πηγής. Επιπλέον, οι πραγματικές ειδήσεις καταγράφονται και σε «συστημικά» μέσα ενημέρωσης. Αν λοιπόν μια είδηση υπάρχει σε ένα μόνο ιστότοπο, ή την βρίσκουμε ως πιστή αντιγραφή μόνο σε μη παραδοσιακά μέσα, πρόκειται πιθανότατα για ψευδή είδηση.

Τρίτο εργαλείο που έχει ο μέσος χρήστης στη διάθεσή του είναι ιστότοποι που εξειδικεύονται στη διερεύνηση της αξιοπιστίας ύποπτων «ειδήσεων». Στην Ελλάδα το ellinikahoaxes.gr πρωταγωνιστεί στον τομέα αυτό. Μια γρήγορη αναζήτηση εκεί θα λύσει πολλές απορίες και κυρίως θα αποτρέψει την κοινοποίηση μιας ψευδούς είδησης που γίνεται παρορμητικά επειδή άγγιξε κάποιο συναισθηματικό ελατήριο. Στα συν του συγκεκριμένου ιστοτόπου είναι το γεγονός ότι ένας από τους βασικούς του συντελεστές είναι Ναυπάκτιος.

Αν δεν θέλουμε να διαμορφώνεται η κοινή γνώμη με ψεύδη, οφείλουμε ως πολίτες να διακρίνουμε την παραπληροφόρηση, την ψευδοεπιστήμη, τη μίξη γεγονότων και παραποιήσεων και τις ψευδείς ειδήσεις. Λίγη σκέψη παραπάνω και μια μικρή διασταύρωση θα μας γλιτώσουν από ψευδείς αντιλήψεις και την κοινοποίηση ψευδών. Το οφείλουμε στη δημοκρατία μας.

Προτεινόμενα άρθρα