Αρχές της οδοντιατρικής πανοραμικής απεικόνισης

Γράφει ο Σπυρίδων Σταυρόπουλος*

ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Στην σύγχρονη ιατρική επιστήμη η ακτινογραφική απεικόνιση αποτελεί απαραίτητο εργαλείο για τη διάγνωση παθήσεων, τον καταρτισμό του σχεδίου θεραπείας και την παρακολούθηση εξέλιξης μιας βλάβης. Πιο συγκεκριμένα το Ορθοπαντογράφημα είναι μία δυσδιάστατη εξωστοματική ακτινογραφική τεχνική, η οποία απεικονίζει μεγάλη έκταση ιστών στην γναθοπροσωπική χώρα. Συνιστά μία μορφή τομογραφίας και συγκεκριμένα ζωνογραφίας, με σύνθετη διαδικασία παραγωγής εικόνας και μικρή δόση ακτινοβολίας. Η Πανοραμική ακτινογραφία, όπως συνήθως αποκαλείται, αποτελεί ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο στη σύγχρονη κλινική οδοντιατρική. Καλύπτει όλο το φάσμα των οδοντιατρικών ειδικοτήτων, καθώς δίνει τη δυνατότητα απεικόνισης τόσο των οδοντικών ιστών, όσο και του οστικού υπόβαθρου των γνάθων.

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ
Οι πρώτες δοκιμές για την δημιουργία της πανοραμικής ακτινογραφίας άρχισαν το 1933, από τον Ιάπωνα Hisatugu Numata. Βασίστηκαν κυρίως στην προσπάθεια ανεύρεσης μίας ακτινογραφικής τεχνικής, με την οποία θα απεικονίζονται ταυτόχρονα όλα τα δόντια και οι γνάθοι.
Λίγα χρόνια αργότερα ο Φιλανδός οδοντίατρος Yrjo Veli Paatero, δημιούργησε το πρώτο Ορθοπαντομογράφημα, όπως ονομάστηκε, με περιστρεφόμενη εξωστοματική πηγή ακτινοβολίας και με αντίστοιχα περιστρεφόμενη εξωστοματική ακτινογραφική πλάκα. Η τεχνική αυτή αποτελεί μέχρι και σήμερα την βάση του τρόπου παραγωγής των πανοραμικών εικόνων.

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ
Η παραγωγή των πανοραμικών ακτινογραφιών περιλαμβάνει μία αρκετά πολύπλοκη διαδικασία. Η ακτινογραφική λυχνία εκπέμπει μία λεπτή κατακόρυφη λωρίδα ακτίνων – Χ σε συγχρονισμένη κίνηση με την ακτινογραφική πλάκα. Μέσω αυτής της διαδικασίας επιτυγχάνεται η απεικόνιση των ιστών ενδιαφέροντος, ενώ οι υπερκείμενοι και υποκείμενοι ιστοί του επιπέδου τομής γίνονται ασαφείς.

ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΖΩΝΗ
Η ακτινογραφική τεχνική επηρεάζεται άμεσα από την κατανόηση λειτουργίας της τομογραφικής ζώνης. Η τομογραφική ζώνη μπορεί να καθοριστεί ως μία τριών διαστάσεων καμπύλη ζώνη και ορίζει τη θέση στην οποία πρέπει να τοποθετηθούν τα οδοντικά τόξα, ώστε να λάβουμε πιο καθαρή εικόνα. Στα περισσότερα μηχανήματα η τομογραφική ζώνη είναι στενότερη στην περιοχή των προσθίων δοντιών και ευρύτερη στην περιοχή των οπισθίων.

Τα ανατομικά στοιχεία που βρίσκονται στο κεντρικό επίπεδο αυτής της ζώνης έχουν μεγάλη σαφήνεια και ελάχιστη παραμόρφωση, ενώ όσο απομακρύνονται από την ζώνη, οι εικονιζόμενες ανατομικές περιοχές ασαφοποιούνται και δεν γίνονται πλέον αντιληπτές.
Συνεπώς η ποιότητα της παραγόμενης ακτινογραφίας εξαρτάται από το κατά πόσον η σχεδιασμένη τομογραφική ζώνη αντιστοιχεί στο πραγματικό μέγεθος και σχήμα του οδοντικού τόξου του συγκεκριμένου ασθενούς.

ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ
Η σωστή ακτινογραφική τεχνική είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την δημιουργία διαγνωστικών εικόνων. Η ποιότητα των ακτινογραφιών μπορεί να επηρεάσει το αποτέλεσμα της διάγνωσης και κατά συνέπεια έχει σημαντική συμβολή στη θεραπεία.
Η ακτινογραφική τεχνική αφορά:
• Την προετοιμασία και την καθοδήγηση του ασθενούς
• Τα σφάλματα τοποθέτησης
• Την απεικόνιση ανατομικών μορίων

Η ακριβής και σωστή τοποθέτηση της κεφαλής του ασθενούς στο πανοραμικό μηχάνημα, καθώς και η κατάλληλη προετοιμασία των ασθενών είναι ένα από τα κλειδιά για τη δημιουργία υψηλής ποιότητας πανοραμικής ακτινογραφίας Η εικόνα με σωστή ποιότητα περιέχει περισσότερες διαγνωστικές πληροφορίες, αποφεύγονται οι διαγνωστικές πλάνες και ο ασθενής δεν επιβαρύνεται σε παραπάνω έκθεση από επανάληψη της ακτινογραφίας. Οποιοδήποτε σφάλμα στην τεχνική έχει σαν αποτέλεσμα κακή ποιότητα στην παραγόμενη εικόνα.

Η ποιότητα ακόμη και της ψηφιακής εικόνας μπορεί έως ένα βαθμό να βελτιωθεί προς όφελος του ασθενούς μέσω των διαφόρων λογισμικών, όμως πάντα θα περιορίζεται από την αρχική λήψη της ακτινογραφίας. Ακόμη και το καλύτερο σύστημα ψηφιακής απεικόνισης δεν μπορεί να βελτιώσει μια κακή αρχική καταγραφή εικόνας.

ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ
1. Απεικόνιση νεογιλών δοντιών και μεικτής οδοντοφυΐας
(Θέση και φορά ανατολής δοντιών και στάδιο διάπλασης ριζών)
2. Έλεγχος για γναθοπροσωπικές ανωμαλίες
3. Έλεγχος ύπαρξης υπεράριθμων και εγκλείστων δοντιών και της σχέση τους με τα παρακείμενα ανατομικά μόρια
4. Περίπτωσεις ύπαρξης ξένου σώματος στα οστά των γνάθων ή στα μαλακά μόρια της περιοχής του στόματος
5. Υποψία κάποιας μορφής συνδρόμων ή διαμαρτιών στη διάπλαση των γνάθων
6. Ενδείξεις δυσλειτουργίας της κροταφογναθικής άρθρωσης
7. Έλεγχος κακώσεων στην περιοχή του προσώπου για την ανίχνευση πιθανών καταγμάτων
8. Εκτίμηση κατακόρυφης διάστασης φατνιακής ακρολοφίας
9. Σχεδιασμός κινητών ή ακίνητων προσθετικών εργασιών
10. Έλεγχος των γνάθων πριν την τοποθέτηση ολικών οδοντοστοιχιών
Πολύ σημαντική δυνατότητα της πανοραμικής ακτινογραφίας αποτελεί η σύγκριση των δύο ημιμορίων του στόματος. Η σύγκριση αυτή μπορεί να δώσει χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με τοπικά παθολογικά αίτια όπως οι σιαλόλιθοι, ξένα σώματα, παθήσεις των ιγμορείων και παθολογικές ενασβεστιώσεις.
Ένα ακόμη σημαντικό πλεονέκτημα της πανοραμικής ακτινογραφίας είναι η αποκάλυψη πολλών «τυχαίων» ευρημάτων, παθολογικών καταστάσεων που δεν έχουν κανένα σύμπτωμα και δεν γίνονται αντιληπτές με την κλινική εξέταση.
Εκτελείται ακόμη και σε ασθενείς με δυσκολία διάνοιξης του στόματος.
Η δόση της ακτινοβολίας στην πανοραμική είναι πολύ μικρότερη από αυτή που απαιτείται για μία πλήρη εξέταση του ασθενούς με ενδοστοματικά φιλμ. Η δόση βεβαίως έχει μειωθεί ακόμη περισσότερο με τα σύγχρονα ψηφιακά μηχανήματα, όπου μία λήψη αντιστοιχεί με λίγες ώρες ακτινοβολίας περιβάλλοντος.

ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ
1. Η πανοραμική αποτελεί μία τομογραφική μέθοδο λήψης, οπότε στοιχεία εκτός της τομογραφικής ζώνης ενδέχεται να μην απεικονισθούν
2. Μαλθακοί ιστοί και αεροφόροι χώροι προβάλλουν στους σκληρούς ιστούς ενδιαφέροντος
3. Τεχνητές εικόνες ή εικόνες «φαντάσματα» μπορεί να προκύψουν λόγω της τομογραφικής τεχνικής
4. Συνυπάρχει μικρή παραμόρφωση και μεγέθυνση της τελικής εικόνας
5. Η φυσική κατάσταση των ασθενών (υπερήλικες, ασθενείς με έντονα οιδήματα, ασθενείς με κινητικά προβλήματα και ΑΜΕΑ), χωρίς την κατάλληλη καθοδήγηση κατά τη διάρκεια της λήψης επηρεάζει την ποιότητα των ακτινογραφικών εικόνων.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Το Ορθοπαντομογράφημα αποτελεί μία πολύτιμη ακτινογραφική λήψη, η οποία απεικονίζει μεγάλη περιοχή σκληρών και μαλθακών ανατομικών μορίων. Έχει καθιερωθεί στην σύγχρονη οδοντιατρική πράξη ως πολύτιμο διαγνωστικό μέσο και η ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία ποιοτικότερων εικόνων και ακόμη μεγαλύτερη μείωση της δόσης ακτινοβολίας.

*DDS, MSc Διαγνωστική & Ακτινολογία Στόματος

ΙΑΤΡΙΚΟ ΝΑΥΠΑΚΤΟΥ
Βαρδακουλά 28, Ναύπακτος
26340 22222
[email protected]

 

 

Σύγχρονη οδοντιατρική τομογραφία και CBCT

ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Η κωνικής δέσμης Υπολογιστική Τομογραφία ή Ογκομετρική Τομογραφία (CBCT) αποτελεί μία σύγχρονη διαδεδομένη απεικονιστική μέθοδο, η οποία παρέχει τρισδιάστατες εικόνες των δομών των γνάθων και των δοντιών, με εξαιρετική ακρίβεια και λεπτομέρεια.

Γράφει ο Σπυρίδων Σταυρόπουλος*

Η ανάγκη για τρισδιάστατη απεικόνιση στην οδοντιατρική προέκυψε από τους οδοντιάτρους, οι οποίοι τοποθετούσαν οστεοενσωματούμενα  εμφυτεύματα και επιθυμούσαν μία πιο ακριβή μέτρηση του ύψους και του εύρους της γνάθου.

Η Τρισδιάστατη Τομογραφία Κωνικής δέσμης είναι στις μέρες μας όλο και πιο πολύ απαραίτητη τόσο για την διάγνωση, όσο και για τη θεραπεία την οδοντιατρική, ενώ η εξέλιξη της τεχνολογίας ώθησε όλο και πιο πολλές ειδικότητες της οδοντιατρικής να εκμεταλλευθούν τις νέες δυνατότητες απεικόνισης.

ΤΡΟΠΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ
Στην υπολογιστική τομογραφία Cone Beam CT, οι ακτίνες συγκλίνουν σε μία κωνική δέσμη. Κατά την λήψη μιας εξέτασης, ο τομογράφος περιστρέφεται γύρω από την κεφαλή του ασθενούς, όπου λαμβάνονται 600 διαφορετικές εικόνες. Ειδικό Software συνθέτει αυτές τις εικόνες δημιουργώντας έναν τρισδιάστατο είδωλο. Από τον τρισδιάστατο αυτό όγκο δεδομένων μπορούμε να ανασυνθέσουμε εικόνες  σε οποιοδήποτε επίπεδο (εγκάρσιες, στεφανιαίες και οβελιαίες ανασυνθέσεις) και σε οποιοδήποτε πάχος τομών είναι απαραίτητο για τη διάγνωση και την θεραπεία.
Αυτή είναι και η βασική διαφορά του τρόπου παραγωγής των εικόνων του CBCT σε σχέση με τον πολυτομικό Αξονικό Τομογράφο, ο οποίος παράγει τις εικόνες από την ανασύνθεση την εγκαρσίων τομών και όχι από τρισδιάστατο όγκο δεδομένων.

Επιπλέον υπάρχει μέχρι και σήμερα σύγχυση μεταξύ των εξετάσεων CBCT και DENTAL SCAN, καθώς απεικονίζουν τους ίδιους ιστούς και συχνά παρερμηνεύονται από τους παραπέμποντες οδοντιάτρους. Το DENTAL SCAN αποτελεί οδοντιατρικό πρωτόκολλο του ιατρικού Αξονικού Τομογράφου και συνεπώς αποτελεί άλλη λήψη, με διαφορετικό τρόπο ανασύνθεσης, μειωμένη ποιότητα των εικόνων των γνάθων και μεγαλύτερη δόση ακτινοβολίας.

μετρηση για τοποθετηση εμφυτεύματος

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑΣ
Ταυτόχρονη απεικόνιση άνω και κάτω γνάθου
Στους Ιατρικούς Αξονικούς Τομογράφους δεν μπορεί να ληφθεί ταυτόχρονα η άνω και η κάτω γνάθος, με αποτέλεσμα να απαιτείται και δεύτερη λήψη, άρα και επιβάρυνση του ασθενούς με επιπλέον ακτινοβολία. Αντίθετα, στην Οδοντιατρική Τομογραφία αρκεί μόνο μια λήψη με το κατάλληλο πεδίο απεικόνισης
Περιορισμός πεδίου ακτινοβόλησης
Δίνεται η δυνατότητα επιλογής πεδίου απεικόνισης μεταξύ διαφόρων μεγεθών, ανάλογα με την έκταση της περιοχής ενδιαφέροντος
Δυνατότητα αποστολής της εξέτασης σε ηλεκτρονική μορφή και εξαγωγής της σε μορφή DICOM
Οι Οδοντιατρικές Τομογραφίες είναι δυνατόν να απεικονισθούν και να ανασυντεθούν σε οποιοδήποτε προσωπικό Η/Υ
Εργονομική λήψη
Στους σύγχρονους Οδοντιατρικούς Τομογράφους ο ασθενής μπορεί να είναι είτε είναι όρθιος είτε είναι καθιστός. Η εργονομία θέσεως σε συνδυασμό με το μικρό χρόνο λήψης καθιστά το CBCT ευχάριστο ακόμα και στους πιο φοβικούς ασθενείς
Εξειδικευμένη απεικόνιση
Εξειδικευμένη τεχνολογία σχεδιασμένη για την απεικόνιση της γναθοπροσωπικής χώρας, με αποτέλεσμα την καλύτερη δυνατή απεικόνιση της 3ης διάστασης (3D), την εξάλειψη των ανατομικών επιπροβολών και τη δυνατότητα εντοπισμού των παρακείμενων ανατομικών μορίων (πχ. κάτω φατνιακό νεύρο)

κροταφογναθική απεικόνιση

ΧΡΗΣΕΙΣ
Οστεοενσωματουμένα Εμφυτεύματα
Προεγχειρητικός σχεδιασμός της θέσης τοποθέτησης των εμφυτευμάτων, έλεγχος της ποιότητας οστικού υποστρώματος και υπολογισμός διαστάσεων στο οστού των γνάθων
Έλεγχος έντονης απορρόφησης και σχήματος των φατνιακών αποφύσεων
Επισήμανση σημαντικών ανατομικών μορίων, όπως κάτω φατνιακό νεύρο, τομικό τρήμα και ιγμόρειο κλπ
Διερεύνηση της ανάγκης για οστική ανάπλαση περιοχών των γνάθων
Δημιουργία χειρουργικού νάρθηκα τοποθέτησης εμφυτευμάτων

Ενδοδοντία
Διάγνωση του ακριβούς αριθμού και της θέσης των ριζών του δοντιού
Διάγνωση αρχόμενων ή πολύπλοκων περιακρορριζικών βλαβών, αλλά και των επιπλοκών μετά το πέρας της ενδοδοντικής θεραπείας
Απεικονιστική βοήθεια στην επιλογή είτε συντηρητικής ενδοδοντικής θεραπείας, είτε πιο επεμβατικών μεθόδων (πχ. ακρορριζεκτομή)

παθολογια

Διάγνωση καταγμάτων
Τα κατάγματα δοντιών μπορεί να εμφανισθούν σε:
περιπτώσεις άμεσου χτυπήματος των δοντιών,
περιπτώσεις χρόνιας επιβάρυνσης από εκτεταμένες ενδοδοντικές θεραπείες και πιθανή ύπαρξη ενδορριζικών αξόνων.
Η κλινική διάγνωση των οδοντικών καταγμάτων, όπου συνυπάρχουν κι άλλες επιπλοκές (πχ απορροφήσεις ριζών, διατρήσεις κ.α.) δεν είναι εύκολη υπόθεση και οι πληροφορίες που αποκομίζονται από το CBCT, μπορούν να οδηγήσουν στην κατάλληλη θεραπεία

Χειρουργική στόματος
Διευκρινίζεται η θέση των τρίτων γομφίων στην γνάθο και η σχέση τους με  το κάτω φατνιακό νεύρο
Σχεδιασμός ορθογναθικής χειρουργικής
Διάγνωση οστικών καταγμάτων
Παθολογία στόματος
Εντοπισμός και διαφορική διάγνωση οστικών αλλοιώσεων των γνάθων
Διερεύνηση του είδους της βλάβης (οστεολυτική, οστεοπλαστική κλπ) και του περιεχομένου της
Μέτρηση των διαστάσεων και της έκτασης των κυστικών αλλοιώσεων και εκτίμηση της σχέση τους με παρακείμενα ανατομικά μόρια (πχ. ιγμόρειο άντρο, πόρος κάτω φατνιακού νεύρου, συμπαγή οστικά πέταλα κλπ)

Εντόπιση εγκλείστων και υπεράριθμων δοντιών
Διευκολύνει σε πολύ μεγάλο βαθμό σε σχέση με τις δισδιάστατες τεχνικές λήψης, την εντόπιση των έγκλειστων και των υπεράριθμων δοντιών, των ριζών τους και της σχέσης τους με τα παρακείμενα δόντια και ανατομικά μόρια

Ορθοδοντική
Καθορισμός του οστικού υποστρώματος σε σχέση με ορθοδοντικές μετακινήσεις δοντιών
Εντόπιση εγκλείστων δοντιών και απορροφήσεις παρακείμενων ριζών
Διάγνωση και αντιμετώπιση ασθενών με υπερωιοσχιστία, καθώς απεικονίζονται με σαφήνεια τα όρια του υπάρχοντος οστικού υποστρώματος και του οστικού ελλείμματος
Ανάλυση των αεροφόρων οδών
Σχεδιασμός πολύπλοκων ορθογναθικών επεμβάσεων για την διόρθωση και αποκατάσταση σοβαρών σκελετικών ανωμαλιών και γναθοπροσωπικών ανωμαλιών

Κροταφογναθική διάρθρωση
Λεπτομερής απόδοση της μορφολογίας και του σχήματος του κονδύλου και της κροταφικής γλήνης
Τρισδιάστατη απεικόνιση της άρθρωσης και προσδιορισμός της θέσης του διάρθριου δίσκου

Λιθοειδή οστά και Σύμπλεγμα οστικών πόρων των παραρρίνιων κόλπων

ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ
Όπως γίνεται αντιληπτό το CBCT ενδείκνυται αμιγώς για απεικόνιση των σκληρών ιστών, όπως είναι τα οστά και τα δόντια και για την τοποθέτηση οδοντιατρικών εμφυτευμάτων. Αντιθέτως υπολείπεται στην απεικόνιση μαλακών ιστών σε σχέση με τον Ιατρικό Τομογράφο και ακόμη περισσότερο με την Μαγνητική Τομογραφία (MRI), η οποία είναι και η ενδεδειγμένη εξέταση για τα μαλακά μόρια. Συνεπώς η διάγνωση αρθρικών βλαβών της Κροταφογναθικής Άρθρωσης αλλά και όγκων στα μαλακά μόρια πραγματοποιείται με τη διενέργεια MRI.

Ένας ακόμη περιορισμός που συνυπάρχει είναι η υπερεκτίμηση των ακτινολογικών ευρημάτων στις ανασυνθέσεις κατά τα διάφορα επίπεδα. Ο κίνδυνος των ψευδών θετικών ευρημάτων και αποκάλυψη αλλοιώσεων, ιδίως σε πολύ μικρού πάχους τομές (≥1mm) είναι υπαρκτός και πρέπει να λαμβάνεται υπόψιν στον σχεδιασμό και την κλινική πράξη.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Η Κωνικής Δέσμης Υπολογιστική Τομογραφία έχει τεκμηριωθεί ως μια αξιόπιστη απεικονιστική μέθοδος, εφάμιλλη της ιατρικής αξονικής τομογραφίας για τις μετρήσεις στην κρανιοπροσωπική χώρα.

Ωστόσο εκτός από τις δυνατότητες πρέπει να γνωρίζουμε τους περιορισμούς και να είμαστε ενήμεροι για την εξέλιξη στην ποιότητα των εφαρμογών της. Η διενέργεια ενός CBCT χωρίς σαφή ένδειξη και θεραπευτική συνέπεια μια ουσιαστικά αξιόποινη πράξη.

Πάντοτε ο σκοπός μίας ακτινογραφικής λήψης είναι να συλλέγει διαγνωστικά δεδομένα, τα οποία θα δημιουργήσουν τις κατάλληλες  συνθήκες για την θεραπευτική προσέγγιση. Η σύγχρονη τεχνολογία σε καμία των περιπτώσεων δεν πρέπει αλόγιστα και άκριτα να θεωρείται εφαρμόσιμη σε καθημερινή βάση, ειδικά αν με πιο απλές και αποδεδειγμένα αποτελεσματικές μεθόδους έχουμε το ίδιο θεραπευτικό αποτέλεσμα (πχ. Πανοραμική ακτινογραφία, οπισθοφατνιακές ακτινογραφίες).

*DDS, MSc Διαγνωστική & Ακτινολογία Στόματος

ΙΑΤΡΙΚΟ ΝΑΥΠΑΚΤΟΥ 
Βαρδακουλά 28, Ναύπακτος 
26340 22222
[email protected]

Αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο-Τι είναι και πώς μπορώ να το αποφύγω

Ως εγκεφαλικό επεισόδιο ορίζεται η βλάβη του εγκεφαλικού ιστού αγγειακής αιτιολογίας που οφείλεται, δηλαδή, είτε σε απόφραξη κάποιου αγγείου με επακόλουθη διακοπή της παροχής του αίματος στην αντίστοιχη περιοχή του εγκεφάλου (ισχαιμικό ΑΕΕ), είτε σε αιμορραγία λόγω ρήξης αγγείου (αιμορραγικό ΑΕΕ).

Η αγγειακή βλάβη έχει σαν αποτέλεσμα η πάσχουσα περιοχή να στερείται οξυγόνου και θρεπτικών ουσιών, έτσι  δεν μπορεί να  επιτελέσει σωστά τις λειτουργίες της και εμφανίζονται αιφνίδια τα νευρολογικά συμπτώματα.

Γράφει η Πηνελόπη Παπαχρήστου 

Τα αίτια των ΑΕΕ είναι πολλά και συνήθως σχετίζονται με βλάβες των τοιχωμάτων των αιμοφόρων αγγείων οι οποίες εγκαθίστανται αργά στο πέρασμα του χρόνου.
Διακρίνονται σε συγγενή και σε επίκτητα.

Συγγενή αίτια (δλδ οι εκ γενετής παθήσεις και ανωμαλίες, αυτές που υπάρχουν από την γέννησή μας) είναι κυρίως οι αγγειακές δυσπλασίες ( π.χ ανευρύσματα) , οι συγγενείς παθήσεις της καρδιάς, οι νόσοι του μεταβολισμού (π.χ. ομοκυστινουρία) και του αίματος (π.χ. δρεπανοκυτταρική αναιμία).

Στα επίκτητα αίτια (δλδ. διαταραχές που δεν κληρονομούνται αλλά δημιουργούνται κατά την διάρκεια της ζωής μας ως αποτέλεσμα περιβαλλοντικών παραγόντων) θα μπορούσαμε να συμπεριλάβουμε παθήσεις όπως αγγειϊτιδες, υπεριλιπιδαιμίες, αρτηριοπάθειες, καρδιακές βαλβιδοπάθειες, διαταραχές της πήξης του αίματος, τον σακχαρώδη διαβήτη, την υπέρταση….
Θα πρέπει σε αυτό το σημείο να διευκρινίσουμε ότι ένας ασθενής που πάσχει από κάτι από τα προαναφερθέντα δεν θα παρουσιάσει υποχρεωτικά ΑΕΕ. Οι παθήσεις αυτές λειτουργούν περισσότερο σαν παράγοντες κινδύνου που αυξάνουν την πιθανότητα  εμφάνισης εγκεφαλικού επεισοδίου.

Και βέβαια σε αυτούς οφείλουμε να προσθέσουμε το κάπνισμα, την κατάχρηση αλκοόλ ,την καθιστική ζωή και την κακή διατροφή.
Όσοι  περισσότεροι παράγοντες συνυπάρχουν σε ένα άτομο τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος εμφάνισης επεισοδίου.

Ανεξάρτητα από την αιτιολογία που οδηγεί στο ΑΕΕ, τα συμπτώματα που εμφανίζει ο ασθενής εξαρτώνται από την λειτουργία της περιοχής που εβλήθη. Η κλινική εικόνα μπορεί να περιλαμβάνει διαταραχές στην ομιλία, στην κατανόηση, στην όραση, στην κατάποση, αδυναμία στα άκρα συνήθως της μιας πλευράς και πλήθος άλλων συμπτωμάτων.

Σε γενικές γραμμές τα αιμορραγικά ΑΕΕ θεωρούνται βαρύτερα των ισχαιμικών  γιατί το αίμα που διαχέεται μετά την ρήξη του αγγείου καταλαμβάνει χώρο πιέζοντας τον εγκέφαλο πάνω στα οστά του κρανίου προκαλώντας σοβαρότατες βλάβες ακόμα και άμεσο θάνατο σε περιπτώσεις πίεσης συγκεκριμένων δομών (εγκεφαλικό στέλεχος).

Αν η αιμορραγία είναι μικρή και δεν προκαλεί τέτοιου είδους πιεστικά φαινόμενα, τότε η πρόγνωση για τον ασθενή είναι σχετικά καλή και φτάνει ως την πλήρη αποκατάσταση.

Η βαρύτητα ενός ισχαιμικού ΑΕΕ εξαρτάται από το μέγεθος και τη σημασία του αγγείου στο οποίο διεκόπη η αιματική ροή

Η διάγνωση ενός ΑΕΕ είναι κατ’ εξοχήν κλινική και τίθεται με βάση τα ευρήματα της  νευρολογικής εξέτασης και του ιστορικού του ασθενούς.

Στην συνέχεια η απεικόνιση του εγκεφάλου με την βοήθεια της αξονικής τομογραφίας θα διαχωρίσει ένα ισχαιμικό από ένα αιμορραγικό ΑΕΕ και θα απεικονίσει το μέγεθος και το ακριβές σημείο της βλάβης.

Ο ασθενής, έπειτα, θα πρέπει να υποβληθεί σε έναν πλήρη έλεγχο (αιματολογικές εξετάσεις, υπερηχογράφημα καρδιάς και καρωτίδων κ.α.) ώστε να αποκαλυφθεί η αιτία που προκάλεσε το ΑΕΕ έτσι ώστε με τις κατάλληλες θεραπευτικές παρεμβάσεις όπου είναι εφικτό να μειωθεί η πιθανότητα επανεμφάνισης παρόμοιου επεισοδίου.

Ιδιαίτερη μνεία χρειάζονται οι περιπτώσεις των επονομαζόμενων παροδικών ΑΕΕ, επεισοδίων δηλαδή στα οποία η συμπτωματολογία υποχωρεί πλήρως μετά από μερικές ώρες. Συνήθως τα επεισόδια αυτά ακριβώς λόγω της μικρής τους διάρκειας δεν θορυβούν τους ασθενείς .Συχνά όμως προμηνύουν σοβαρότερα επεισόδια στο μέλλον οπότε αυτοί οι ασθενείς θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως άτομα υψηλού κινδύνου έτσι ώστε έγκαιρα να παρθούν τα μέτρα εκείνα που θα μειώσουν την πιθανότητα αυτή.

Επειδή όμως η πρόληψη είναι πάντα προτιμότερη της θεραπείας ας δούμε τι μπορείτε να κάνετε για να μειώσετε την πιθανότητα εμφάνισής ενός αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου.
1. Κάντε περιοδικό προληπτικό έλεγχο με εξετάσεις αίματος (άνα έτος για τις ηλικίες άνω των 65 χρ )
2. Ενημερωθείτε για το οικογενειακό σας ιστορικό παθήσεων και κάντε τον αντίστοιχο έλεγχο
3. Εάν πάσχετε από υψηλή χοληστερόλη, Σακχαρώδη διαβήτη, Αρτηριακή υπέρταση ή Καρδιακές νόσους , μην ξεχνάτε να λαμβάνετε ανελλιπώς την κατάλληλη αγωγή. Όλα τα παραπάνω αποτελούν παράγοντες κινδύνου για εγκεφαλικό.
4. Διακόψτε το κάπνισμα. Προκαλεί αθηροσκλήρωση αυξάνοντας τις πιθανότητες θρόμβωσης στο αίμα.
5. Αποφύγετε την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ.
6. Ακολουθήστε υγιεινή διατροφή. Προσπαθήστε να τρώτε τουλάχιστον πέντε μερίδες φρούτων και λαχανικών και όχι πολύ κόκκινο κρέας. Καταναλώνετε ελαιόλαδο, όσπρια, εσπεριδοειδή, ντομάτες, ψάρια. Μην υπερβάλλετε με το αλάτι.
7. Βάλτε στη ζωή σας την άθληση. Ποτέ δεν είναι αργά! Περπατήστε στη γειτονία σας , μην χρησιμοποιείτε το αυτοκίνητο για κοντινές διαδρομές ,επιλέξτε τις σκάλες από το ασανσέρ.
8. Διατηρήστε το βάρος σας σε φυσιολογικά επίπεδα.

Τελειώνοντας θα ήθελα να αναφέρω ότι είναι πολύ βασικό να μπορούμε να αναγνωρίσουμε τα αρχικά συμπτώματα του εγκεφαλικού ώστε χωρίς χρονοτριβή να ζήτησουμε βοήθεια ή να συνοδεύσουμε τον δικό μας άνθρωπο στο νοσοκομείο.

Οσο πιο γρήγορα ο ασθενής διακομισθεί στο τμήμα επειγόντων του κοντινότερου νοσοκομείου τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες μιας καλής έκβασης. Οι γιατροί έχουν πλέον την δυνατότητα σε επιλεγμένα περιστατικά ασθενών και σε χρονικό διάστημα εντός 3 ωρών από την έναρξη των συμπτωμάτων να χορηγήσουν ενδοφλέβια θρομβολυτικούς παράγοντες, ουσίες δηλαδή που διαλύουν τους θρόμβους και αποκαθιστούν έτσι άμεσα την αιματική ροή στο αγγείο που έχει φράξει.

Τα συμπτώματα που θα πρέπει να μας θορυβήσουν είναι τα εξής :
1. Ξαφνική αδυναμία ή μούδιασμα σε χέρι, πόδι ή πρόσωπο – συνήθως στην μια πλευρά του σώματος
2. Ξαφνική σύγχυση, αποπροσανατολισμός, δυσκολία στην ομιλία
3 .Ξαφνική δυσκολία στην όραση – από το ένα ή κ τα δύο μάτια
4. Ξαφνική ζάλη, αστάθεια, δυσχέρεια βάδισης
5. Ξαφνικός πονοκέφαλος που δεν οφείλεται σε γνωστό νόσημα.

*Νευρολόγος 
MSc in Headache Medicine

Τα πρώτα σημάδια της νόσου Πάρκινσον

Η νόσος Πάρκινσον είναι μία χρόνια, αργά εξελισσόμενη, εκφυλιστική ασθένεια του κεντρικού νευρικού συστήματος η οποία σε πρώτο στάδιο επηρεάζει το τμήμα του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνο για την κίνηση, των έλεγχο των μυών και την ισορροπία.

Προσβάλλει άτομα ηλικίας μεγαλύτερης των 50 ετών , ξεκινώντας συνήθως αθόρυβα χωρίς έντονη κλινική εικόνα.

Γράφει η Πηνελόπη  Παπαχρήστου 

Ένα πολύ χαρακτηριστικό αρχικό σύμπτωμα, που εμφανίζεται στους περισσότερους αλλά όχι σε όλους, είναι το τρέμουλο το οποίο συνήθως ξεκινά από το αριστερό χέρι και αργότερα εμφανίζεται και στο άλλο. Παρατηρείται κυρίως στην ηρεμία και χειροτερεύει  όταν ο ασθενής είναι αγχωμένος, στενοχωρημένος ή κουρασμένος ενώ στη διάρκεια του ύπνου εξαφανίζεται.

Αλλα χαρακτηριστικά σημάδια της νόσου είναι  οι αργές κινήσεις κυρίως των άκρων και η δυσκαμψία των μυών που οδηγεί σε  «μαγκώματα » ή «πιασίματα», συχνά στους ώμους, τους αγκώνες …τα γόνατα.

Επίσης το βάδισμα αλλάζει ,γίνεται με δυσκολία. Η ισορροπία και η στάση διαταράσσονται. Οι ασθενείς περπατούν με μικρά , γρήγορα βήματα γέρνοντας προς τα εμπρός και διατηρώντας τα χέρια τους κοντά στον κορμό τους ακούνητα. 

Δεν είναι σπάνιες οι φορές που παραπατούν και πέφτουν ιδιαίτερα κατά την στροφή του σώματος ή στην αλλαγή κατεύθυνσης.
Αυτές οι διαταραχές έχουν σαν αποτέλεσμα να δυσχεραίνεται κατά πολύ η καθημερινότητα των πασχόντων.
Δυσκολεύονται να σηκωθούν από την καρέκλα, να κάνουν λεπτές κινήσεις, όπως να κουμπώσουν το πουκάμισό τους, να χτενιστούν , να ράψουν…να βουρτσίσουν τα δόντια τους.
Σταδιακά παρατηρείται αλλαγή το γραφικού τους χαρακτήρα με προοδευτική μείωση του μεγέθους των γραμμάτων (μικρογραφία)

Σε πιο προχωρημένα στάδια η ομιλία γίνεται χαμηλόφωνη και μονότονη το πρόσωπο χάνει την εκφραστικότητά του, το στόμα παραμένει μισάνοιχτο, η κατάποση γίνεται δυσχερής και η σιελόρροια έντονη.

Παρατηρούνται, επίσης, διαταραχές της διάθεσης όπως άγχος ή κατάθλιψη. Οι ασθενείς εμφανίζουν αισθήματα απελπισίας, άσχημες σκέψεις, έλλειψη ενδιαφέροντος και φοβίες, μείωση όρεξης για φαγητό, χάσιμο βάρους…

Οι  διαταραχές μνήμης επίσης είναι πολύ συχνές καθώς και τα προβλήματα στον ύπνο. Οι άνθρωποι που πάσχουν από Πάρκινσον δυσκολεύονται να κοιμηθούν αλλά και όταν κοιμούνται ταλαιπωρούνται από εφιάλτες και έντονα όνειρα τα οποία συχνά ακολουθούνται από ακούσιες, απότομες  κινήσεις  (κλωτσιές, βίαια τινάγματα των χεριών)

Σπανιότερα, η νόσος μπορεί να εμφανιστεί με μια σειρά άλλων συμπτωμάτων όπως ασαφείς ενοχλήσεις στα χέρια και στα πόδια, άγχος, βραδύτητα σκέψης , δυσκοιλιότητα ή ανήσυχο ύπνο.
Σε κάθε περίπτωση η νόσος είναι χρόνια και συνεχίζει να εξελίσσεται σταδιακά καθώς δεν έχει βρεθεί ριζική θεραπεία .

Υπάρχουν όμως στο εμπόριο πολλά φάρμακα, με πολύ καλή συμπτωματική δράση, τα οποία είναι σε θέση δηλαδή να βελτιώσουν τα συμπτώματα της νόσου όπως το τρέμουλο, την δυσκολία στην κίνηση και τη δυσκαμψία, βοηθώντας έτσι τους αρρώστους να έχουν ικανοποιητική λειτουργικότητα για πολλά χρόνια.

Τα φάρμακα αυτά χορηγούνται από το στόμα, το δέρμα (αυτοκόλλητα) αλλά και κατευθείαν μέσω είτε μια μικρής βελόνας τοποθετημένης κάτω από το δέρμα είτε μέσω ενός σωλήνα (καθετήρα) τοποθετημένου στο λεπτό έντερο.

Συχνά οι ασθενείς απευθύνονται σε γιατρό 2, 3 χρόνια μετά την έναρξή της νόσου όταν πια τα συμπτώματα γίνονται ιδιαίτερα ενοχλητικά και δυσχεραίνουν πολύ τις καθημερινές δραστηριότητες.
Οπως σε κάθε περίπτωση έτσι κι εδώ η έγκαιρη διάγνωση επιτρέπει σε γιατρό και πάσχοντα καλύτερη αντιμετώπιση και περισσότερες θεραπευτικές επιλογές.

*Νευρολόγος, με εξειδίκευση στις Κεφαλαλγίες
(MSc in Headache Medicine)



ΙΑΤΡΙΚΟ ΝΑΥΠΑΚΤΟΥ 
Βαρδακουλά 28, Ναύπακτος 
26340 22222

[email protected]


Ζώντας με έναν άνθρωπο που έχει άνοια

Ο όρος «Ανοια» (α στερητικό +νους) χρησιμοποιείται για να εκφράσει την έκπτωση των νοητικών λειτουργίων του ατόμου που έχει ως αποτέλεσμα την σταδιακή και αργή επιδείνωση της ικανότητας του να λειτουργεί ικανοποιητικά στην καθημερινή του ζωή.

Αρχικά, επηρεάζονται συνήθως οι λειτουργίες της μνήμης και στη συνέχεια, με το πέρασμα του χρόνου εμφανίζονται ολοένα και περισσότερα  συμπτώματα όπως δυσκολία στο χειρισμό των αντικειμένων ή στο ντύσιμο , έλλειψη πρωτοβουλίας, διαταραχή της συγκέντρωσης, της χρήσης του λόγου, της ικανότητας επίλυσης προβλημάτων , του προσανατολισμού, της αναγνώρισης προσώπων…

Γράφει η Παπαχρήστου Πηνελόπη*

Συχνά συνυπάρχουν ψυχιατρικά συμπτώματα όπως απάθεια, κατάθλιψη, επιθετικότητα, ευερεθιστότητα, παραλήρημα και ψευδαισθήσεις.
Αναπόφευκτα στο τελικό στάδιο της νόσου παρατηρείται πλήρης αποδιοργάνωση της προσωπικότητας του πάσχοντα που καταλήγει να είναι πλήρως εξαρτημένος από τους άλλους για την εξυπηρέτηση των αναγκών του.

Στην ελληνική κοινωνία, παραδοσιακά τα άτομα που επιφορτίζονται με την φροντίδα αυτών των ασθενών είναι ο σύντροφος, τα παιδιά και οι λοιποί συγγενείς.

 Οι παρακάτω απλές συμβουλές στόχο έχουν να βοηθήσουν τους φροντιστές των ανθρώπων που πάσχουν από άνοια στο δύσκολο έργο τους.

Μιλήστε αργά και καθαρά με απλές λέξεις και προτάσεις. Περιγράψτε με απλά βήματα τι ζητάτε να κάνει. Μην προσφέρετε πολλές εναλλακτικές λύσεις γιατί θα δυσκολευτεί να αποφασίσει.

Επαναλαμβάνετε συχνά τις οδηγίες που δίνετε.

Θυμηθείτε ότι ο άνθρωπος που φροντίζετε είναι ένα άτομο με συναισθήματα και αξιοπρέπεια. Αποφύγετε να συζητάτε μπροστά του την κατάσταση της υγείας του και προσπαθήστε να μην κάνετε/πείτε πράγματα που ξέρετε ότι τον ενοχλούν.

Διαμορφώστε ένα σταθερό και ασφαλές περιβάλλον. Τακτοποιήστε κατά τέτοιο τρόπο τα έπιπλα ώστε να μπορεί το άτομο να κινηθεί με ασφάλεια και μετά αποφύγετε τις αλλαγές στη διαρρύθμιση. Μη ξεχάσετε να απομακρύνετε τα χαλάκια, συχνά γίνονται αιτία πτώσεων.

Τοποθετήστε κλειδαριές σε πόρτες και παράθυρα, έχετε πάντα κλειδωμένη την εξώπορτα, ώστε να μην «αποδράσει».

Τo άτομo με άνοια δεν αντιλαμβάνεται σωστά το χώρο, ο κακός φωτισμός δημιουργεί άγχος και σύγχυση, γι αυτό εξασφαλίστε καλό φωτισμό στα δωμάτια και στον διάδρομο που οδηγεί στην τουαλέτα.

Προσπαθήστε να τον βοηθήσετε στο ντύσιμο χωρίς όμως να του στερείτε την ανεξαρτησία του.

Αποφύγετε κουμπιά , μικρά φερμουάρ , δετά παπούτσια. Προτιμήστε φαρδιά ρούχα. Απομακρύνετε τα ακατάλληλα ρούχα από την ντουλάπα.

Προσπαθήστε να κάνετε μαζί του δραστηριότητες όπως μια βόλτα στον καθαρό αέρα, σταματήστε όμως στο πρώτο σημάδι κόπωσης ή απογοήτευσης.

Ενθαρρύνετε την σωματική άσκηση, αυτό θα βοηθήσει τον άνθρωπό σας να διατηρήσει τις υπάρχουσες σωματικές και νοητικές του ικανότητες για περισσότερο καιρό.

Συμπεριλάβετέ τον στις καθημερινές  δραστηριότητες του σπιτιού όπως το μαγείρεμα , το πότισμα του κήπου , ακόμα και αν η βοήθειά του στην πραγματικότητα δεν είναι αναγκαία.

Αποθαρρύνετε τον απογευματινό ύπνο και μην του δίνετε τροφές που προκαλούν διέγερση (π.χ  καφέ) ώστε να κοιμάται το βράδυ.

Απομακρύνεται από το χώρο του ουσίες όπως φάρμακα ή απορρυπαντικά. Μην χρησιμοποιείτε γκαζάκια.

Προσφέρετέ του τακτικά νερό και βεβαιωθείτε ότι τρώει σωστά

Μην τον εξαναγκάζετε να κάνει κάτι που δεν θέλει (π.χ. μπάνιο συχνότερα απ΄ότι έχει συνηθίσει)

Όταν θυμώνει, μείνετε ήρεμοι και μην το παίρνετε προσωπικά. Οι συγκρούσεις και οι διαμάχες προκαλούν άγχος στους πάσχοντες και συνήθως αντιδρούν άσχημα. Κρατήστε στο μυαλό σας ότι φταίει η νόσος και όχι το άτομο.

Όταν γίνεται ανήσυχος και νευρικός , δώστε του ένα αντικείμενο να απασχολείται ή τραβήξτε την προσοχή του σε κάτι άλλο (να βάλει τις πετσέτες σε σειρά , να καθαρίσει το τραπέζι, να δει τηλεόραση…)

Επειδή έχει την τάση να κρύβει αντικείμενα σε απίθανα μέρη που μετά δεν θυμάται,  περιορίστε τις πιθανές κρυψώνες

Όταν χάσει κάτι, μιλήστε του καθησυχαστικά και βοηθήστε τον να το βρει

Ζητήστε την συμβουλή του γιατρού σας εάν η συμπεριφορά του αλλάξει απότομα, εάν είναι πολύ ανήσυχος ή δυσκολεύεται να κοιμηθεί το βράδυ. Υπάρχουν φάρμακα που μπορούν να βοηθήσουν τον ασθενή και εμμέσως κι εσάς.

Μην νιώθετε τύψεις εάν τύχει να χάσετε τον αυτοέλεγχο και τον μαλώσετε, το πιο πιθανό είναι να το ξεχάσει μετά από λίγο. Εάν ωστόσο συμβαίνει συχνά ζητήστε βοήθεια για την φροντίδα του ώστε να ξεκουραστείτε και να «ξεφύγετε».

*Νευρολόγος, με εξειδίκευση στις Κεφαλαλγίες
(MSc in Headache Medicine)

ΙΑΤΡΙΚΟ ΝΑΥΠΑΚΤΟΥ 
Βαρδακουλά 28, Ναύπακτος 
26340 22222
[email protected]

Η σημασία της ψηφιακής εικόνας στη σύγχρονη Ιατρική Ακτινολογία

Η ιατρική απεικόνιση αποτελεί θεμέλιο λίθο στην επίτευξη της διάγνωσης αλλά και της θεραπείας των ασθενών. Αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά διαγνωστικά εργαλεία της σύγχρονης ιατρικής επιστήμης και ο έλεγχος ποιότητας της εικόνας αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση. Η σωστή ποιότητα των ακτινογραφικών εικόνων λειτουργεί προς όφελος του ασθενή και του ιατρού. Μέσα από ερευνητικές εργασίες όμως, που αφορούν κυρίως τις συμβατικές τεχνικές, φαίνεται ότι ένα μεγάλο ποσοστό των παραγόμενων ακτινογραφιών υστερούν σε ποιότητα. Μία εικόνα με χαμηλή ποιότητα περιέχει λιγότερες διαγνωστικές πληροφορίες, οδηγεί σε διαγνωστικές πλάνες, ενώ ο ασθενής επιβαρύνεται σε παραπάνω έκθεση από επανάληψη της ακτινογραφίας.

Γράφει ο Σπυρίδων Σταυρόπουλος* 

Η αλματώδης ανάπτυξη της τεχνολογίας και η είσοδος των ηλεκτρονικών υπολογιστών  στην ιατρική επιστήμη, βρήκε μεγάλο πεδίο εφαρμογής και στην ιατρική ακτινολογία. Με την είσοδο των σύγχρονων ψηφιακών συστημάτων επιτεύχθηκε ποιοτικότερη ακτινογραφική απεικόνιση και καλύτερη προφύλαξη του ασθενούς. Η εφαρμογή των ψηφιακών απεικονιστικών τεχνικών βελτίωσε άμεσα το ποσοστό απόρριψης των ακτινογραφικών φιλμ, καθώς εξαλείφθηκαν εικόνες με υψηλή παραμόρφωση, με υψηλή ή χαμηλή αντίθεση, όπως επίσης και τα σφάλματα κατά την επεξεργασία στον σκοτεινό θάλαμο. 

Βασική αρχή για την κατανόηση της παραγωγής ψηφιακών εικόνων είναι πως όλα τα στοιχεία και οι πληροφορίες λαμβάνουν την τιμή 0 ή 1.

Η μικρότερη ομάδα χωρητικότητας σε έναν υπολογιστή είναι ένα  bit (binary digit), το οποίο παίρνει τη λογική τιμή 0 ή 1 και ένα σύνολο από 8 bits σχηματίζουν ένα  byte (μονάδα χωρητικότητας). Κάθε byte μπορεί να λάβει 256 διαφορετικές αξίες (28), εκφράζοντας ένα χαρακτηριστικό ή ένα κομμάτι μίας πληροφορίας π.χ. αποχρώσεις του γκρι μίας ακτινογραφίας.

ΕΙΚΟΝΑ 1. Διαβαθμίσεις του γκρι

Η αρχική ψηφιακή εικόνα χωρίζεται σε μικρά τετράγωνα, που ονομάζονται pixel (picture element) και σε κάθε τετράγωνο της εικόνας αντιστοιχεί ένας αριθμός, που ανταποκρίνεται σε ξεχωριστή απόχρωση του γκρι. Μία ψηφιακή ακτινογραφία εμφανίζεται στο μόνιτορ του υπολογιστή ως μία απεικόνιση διαφορετικών επιπέδων του γκρίζου. Το pixel είναι η μικρότερη πληροφοριακή μονάδα εικόνας. Όσο μεγαλύτερος είναι ο αριθμός των διαβαθμίσεων του γκρι, τόσο καλύτερη είναι η απόδοση ενός ακτινογραφήματος. Συνεπώς όσο αυξάνεται ο αριθμός των pixel, ενώ ταυτόχρονα μειώνεται και το μέγεθός τους, τόσο υψηλότερη και η ανάλυση της ψηφιακής εικόνας. Βελτιώνοντας την ευκρίνεια της εικόνας αυξάνεται παράλληλα και η ακρίβεια στη διάγνωση.

ΕΙΚΟΝΑ 2. Μέγεθος pixel

Σήμερα τα ψηφιακά συστήματα απεικόνισης διακρίνονται σε CCD (Charge Coupled Device) και PSP (Phosphor Storage Plates).
Ο πρώτος τύπος ψηφιακού συστήματος αφορά την άμεση ψηφιακή απεικόνιση με CCD αισθητήρες.  Μετά την έκθεση του αισθητήρα CCD στα φωτόνια, δημιουργούνται ηλεκτρικά φορτία σε κάθε pixel. Το σήμα αυτό μετατρέπεται σε ψηφιακό και γίνεται ορατό στην οθόνη του υπολογιστή με διάφορες διαβαθμίσεις του γκρίζου.
Ο δεύτερος τύπος ψηφιακού συστήματος χρησιμοποιεί πλάκες αποθήκευσης φθορίζουσας ουσίας Phosphor Storage Plates (PSP). Όταν ακτινοβολείται η πλάκα, η απορροφούμενη ενέργεια των ακτίνων – Χ αποθηκεύεται ως λανθάνουσα εικόνα. Σε ένα σαρωτή, μία λεπτή ακτίνα λέιζερ, προκαλεί την απελευθέρωση της αποθηκευμένης ενέργειας, που μετατρέπεται σε αναλογικό ηλεκτρονικό σήμα και κατόπιν ψηφιοποιείται.

Τα σύγχρονα προγράμματα (software) επεξεργασίας των κατασκευαστριών εταιρειών επιτρέπουν την τροποποίηση των στοιχείων μίας ψηφιακής εικόνας στον ηλεκτρονικό υπολογιστή. Προσφέρουν πληθώρα εργαλείων βελτίωσης της ποιότητας και αύξησης της διαγνωστικής ακρίβειας, μέσω:
ενίσχυσης της φωτεινότητας (Brightness)
μεταβολής της αντίθεσης (Contrast)
ρύθμισης της οξύτητας (sharpening, blurring)
μείωσης του θορύβου και άλλων ενοχλητικών στοιχείων

Επίσης σε πολλές περιπτώσεις υπερεκθετημένης ή υποεκθετημένης λήψης, με την κατάλληλη επεξεργασίας στο μόνιτορ του υπολογιστή, καθιστούμε την εκτύπωση της εικόνα μας ευανάγνωστη, χωρίς να χρειάζεται επανάληψη της λήψης και επιπλέον έκθεση του ασθενούς.

ΕΙΚΟΝΑ 3. Software επεξεργασίας ψηφιακών ακτινογραφιών

Παράλληλα μπορούμε να αξιολογήσουμε την ποιότητα μίας ψηφιακής εικόνας, όσον αφορά τα παραπάνω τεχνικά χαρακτηριστικά της, χρησιμοποιώντας το εξαιρετικά εύχρηστο εργαλείο του ιστογράμματος. Το ιστόγραμμα επιτρέπει μεγάλο εύρος διορθώσεων με ευελιξία, καθώς η οπτική παρουσίαση των χαρακτηριστικών της εικόνας επιτρέπει την εύκολη ρύθμισή τους. Επίσης τα προγράμματα επεξεργασίας των κατασκευαστριών εταιρειών παρέχουν πρόσθετες δυνατότητες μετρήσεων και καταγραφής πληροφοριών πάνω στην ακτινογραφική εικόνα.

ΕΙΚΟΝΑ 4. Ψηφιακή Πανοραμική με χαμηλή αντίθεση


ΕΙΚΟΝΑ 5. Ψηφιακή Πανοραμική με υψηλή φωτεινότητα

Η μετάβαση από τα παραδοσιακά συστήματα ακτινογράφησης με φιλμ στις σύγχρονες ψηφιακές τεχνικές συνοδεύτηκε και με περαιτέρω αλλαγές. Τα παλαιά συμβατικά ακτινογραφικά φιλμ χρησίμευαν ταυτόχρονα ως δέκτης της ακτινοβολίας, ως εικόνα της ακτινογραφούμενης περιοχής και ως αποθηκευτικό μέσο, στοιχείο που δημιουργούσε αναπόφευκτες απώλειες στην ποιότητα της εικόνας με την πάροδο του χρόνου. Αντίθετα οι ψηφιακές εικόνες εμφανίζονται άμεσα στην οθόνη του υπολογιστή και δεν απαιτούνται χημικά διαλύματα ή ειδικός εξοπλισμός για την εμφάνισή τους.

Οι διαδικασίες επεξεργασίας και εμφάνισης των φιλμ, που ουσιαστικά αποτελούσαν και τον αδύναμο κρίκο στην παραγωγή ποιοτικής εικόνας, έχουν πλέον εκλείψει. Επιπλέον με τη βοήθεια των ηλεκτρονικών υπολογιστών επιτυγχάνεται αποθήκευση των ψηφιακών ακτινογραφιών σε πολλαπλά σημεία και η εκτύπωσή τους σε πολλά αντίγραφα. Με αυτό το τρόπο ο ιατρός ακτινολόγος  μπορεί να διατηρεί ένα πλήρες και σύγχρονο ψηφιακό ιστορικό και αρχείο ακτινογραφιών για τους ασθενείς του, ενώ μέσω του διαδικτύου αυξάνονται οι προοπτικές τηλεϊατρικής. 

Επιπλέον ώθηση στην παραγωγή και εκτύπωση των ψηφιακών εικόνων έδωσαν οι σύγχρονες θερμικές κάμερες ξηράς εκτύπωσης (Direct Digital Imaging). Οι νεότεροι αυτοί εκτυπωτές χρησιμοποιούν αμιγώς μη φωτοευαίσθητα ακτινογραφικά φιλμ, ανθεκτικά στις κακώσεις και στη θερμοκρασία, που επιτρέπουν τους χειρισμούς υπό το φως της ημέρας (daylight film loading). Τα συμβατικά ακτινογραφικά φιλμ συνεπώς αντικαταστάθηκαν από τις ψηφιακές εικόνες, η εκτύπωση των οποίων γίνεται σε ειδικά θερμογραφικά φιλμ ξηράς εκτύπωσης. Η θερμική κεφαλή εκτύπωσης δημιουργεί μαύρες και άσπρες πυκνότητες (διαβαθμίσεις του γκρι) στις παραγόμενες εικόνες, ως αποτέλεσμα της εναλλαγής των ηλεκτρικών σημάτων. Επίσης οι κατασκευάστριες εταιρείες δίνουν την δυνατότητα ρύθμισης της φωτεινότητας εκτύπωσης των θερμικών καμερών, έτσι ώστε το φιλμ να συμπλησιάζει την εικόνα που προβάλλεται στο μόνιτορ, χωρίς περαιτέρω σπατάλη των φιλμ, λόγω λανθασμένων εκτυπώσεων.

Είναι κατανοητό ότι η ποιότητα μίας ψηφιακής εικόνας μπορεί σε μεγάλο βαθμό να βελτιωθεί προς όφελος του ασθενούς μέσω των διαφόρων λογισμικών, όμως πάντα θα περιορίζεται από την αρχική λήψη της ακτινογραφίας. Ακόμη και το καλύτερο σύστημα ψηφιακής απεικόνισης δεν μπορεί να βελτιώσει μια κακή αρχική καταγραφή εικόνας. Σημαντικό ρόλο παίζει και η σωστή επιλογή ηλεκτρικών στοιχείων, διότι χαμηλή έκθεση ακτίνων Χ οδηγεί σε παραγωγή εικόνας με θόρυβο και μειωμένη διακριτική ικανότητα ανάγνωσης, ενώ πολύ υψηλή έκθεση ακτίνων Χ συντελεί σε αμετάκλητη απώλεια της αντίθεσης περιοχών της ακτινογραφίας, καθιστώντας την εικόνα μη διαγνωστική.

Συμπερασματικά οι σύγχρονες ψηφιακές τεχνικές ακτινογράφησης και εκτύπωσης έχουν αυξήσει κατακόρυφα την ποιότητα της ιατρικής απεικόνισης. Η τήρηση όλων των παραμέτρων όπως ορίζονται από την ακτινογραφική τεχνική, η συνεχής εκπαίδευση των ιατρών και του προσωπικού, η συντήρηση του ακτινογραφικού εξοπλισμού και ο έλεγχος της έκθεσης του ασθενούς εξασφαλίζουν συνέπεια στην ιατρική φροντίδα και αύξηση των επιθυμητών αποτελεσμάτων στην υγεία.

*DDS, MSc Διαγνωστική & Ακτινολογία Στόματος 

ΙΑΤΡΙΚΟ ΝΑΥΠΑΚΤΟΥ 
Βαρδακουλά 28, Ναύπακτος 
26340 22222
[email protected]


Ημικρανία: Τι είναι και πως μπορώ να την αντιμετωπίσω

Η ημικρανία είναι μια συχνή μορφή πονοκεφάλου, η οποία απασχολεί έναν στους δέκα Έλληνες, κυρίως γυναίκες νεαρής και μέσης ηλικίας, αλλά και άνδρες και μικρά παιδιά.
 Χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενες κρίσεις δυνατού άλγους που συνοδεύονται από συνδυασμούς συμπτωμάτων, όπως ναυτία, έμετο ευαισθησία στο φως, στον θόρυβο, στους ήχους και τις μυρωδιές, διάρροια, πολυουρία, υπνηλία, ευαισθησία του δέρματος.

Γράφει η Παπαχρήστου Πηνελόπη*

Εντοπίζεται  συχνά στο μισό του κεφαλιού,  πίσω από μάτι και τον κρόταφο, αλλά και σε άλλα σημεία όπως η κορυφή , το πίσω μέρος του κεφαλιού, ο αυχένας, ή  και ολόκληρο το κεφάλι. Σε μερικές περιπτώσεις μπορεί ακόμη και να αλλάζει πλευρά από κρίση σε κρίση στο ίδιο άτομο.
Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει ένας τύπος ημικρανίας αλλά ένα σύνολο συμπτωμάτων που εκδηλώνονται στον καθένα με ιδιαίτερο τρόπο.

Μια κρίση ημικρανίας διαρκεί από λίγες ώρες ως και 2-3 ημέρες  και αντίθετα με τον κοινό πονοκέφαλο είναι ιδιαίτερα εξουθενωτική γι’ αυτόν που την βιώνει. Η μεγάλη ένταση του πόνου δυσχεραίνει την καθημερινότητα στο σπίτι και στην εργασία , μειώνοντας σημαντικά την ποιότητα ζωής των πασχόντων.

Οι ημικρανίες είναι συχνότερες όταν διακόπτεται η καθημερινή ρουτίνα, τα σαββατοκύριακα, τις γιορτές και τις αργίες. Μπορεί να προειδοποιεί τον ασθενή ότι θα εμφανιστεί, με κάποια συμπτώματα που εμφανίζονται πριν τον πόνο, όπως ευερεθιστότητα, χασμουρητά, υπερδραστηριότητα, δίψα… μπορεί και όχι.  Ακόμα ,όμως, και όταν προειδοποιεί ότι θα εμφανιστεί, ο ασθενής δεν γνωρίζει με ποια ένταση και ποια διάρκεια.

Συνυπολογίζοντας το γεγονός ότι κατά μέσο όρο οι κρίσεις  επαναλαμβάνονται έως και τρεις φορές το μήνα καταλαβαίνουμε  πόσο έντονα επηρεάζεται η ζωή των πασχόντων, οι οποίοι κατά την ώρα της κρίσης συνήθως προτιμούν να παραμένουν σε κάποιο σκοτεινό δωμάτιο ανήμποροι να ανταπεξέλθουν στις ασχολίες τους και ακόμη και αφού παρέλθει η κεφαλαλγία παραμένουν εξαντλημένοι για μέρες μετά.

Τον υπόλοιπο καιρό ζουν με την αγωνία του πότε θα εμφανιστεί ξανά ο πονοκέφαλος.
Ορισμένες φορές τα συμπτώματα, όπως αναφέρουν ασθενείς που καταφεύγουν στα επείγοντα των νοσοκομείων, είναι τόσο ξαφνικά και βίαια που έχουν την αίσθηση ότι παθαίνουν εγκεφαλικό επεισόδιο ‘η ότι τυφλώνονται.

Ο  επαγγελματικός αλλά και οικογενειακός περίγυρος συνήθως αδυνατεί να κατανοήσει την σοβαρότητα της κατάστασης γεγονός που επιβαρύνει ψυχολογικά ακόμα περισσότερο τα άτομα που πάσχουν.

Υπάρχουν άνθρωποι που περνούν χρόνια χωρίς να αναζητήσουν ιατρική βοήθεια είτε γιατί θεωρούν ότι οι ημικρανίες οφείλονται αποκλειστικά στην κληρονομικότητα οπότε δεν υπάρχει λύση πέρα από τα παυσίπονα, είτε γιατί νιώθουν άσχημα επειδή πιστεύουν ότι θα θεωρηθούν λιγότερο ικανοί είτε επειδή απλά δεν γνωρίζουν ότι πλέον υπάρχουν αρκετά που ο εξειδικευμένος γιατρός μπορεί να συστήσει για να τους βοηθήσει.

Ο νευρολόγος με βάση το ιστορικό , την κλινική εξέταση και σε ορισμένες περιπτώσεις κάποιες συγκεκριμένες εξετάσεις είναι σε θέση να διαγνώσει την ημικρανία και να την ξεχωρίσει από άλλες μορφές πονοκεφάλων, δυνητικά επικίνδυνων για την ζωή .

Η αντιμετώπιση περιλαμβάνει καταρχήν φαρμακευτική θεραπεία των κρίσεων με χρήση αναλγητικών / αντιφλεγμονωδών  αλλά και ειδικών αντιημικρανιακών φαρμάκων (τριπτάνες), ανάλογα με την περίσταση.  Τα σκευάσματα αυτά για να είναι αποτελεσματικά θα πρέπει να λαμβάνονται με την εμφάνιση του πόνου, πριν δυναμώσει πολύ.

Κάποιοι ασθενείς , ενδεχομένως να έχουν ανάγκη ειδικής προφυλακτικής αγωγής , δηλαδή λήψη φαρμάκων σε καθημερινή βάση, για τουλάχιστον έξι μήνες ώστε να προλάβουν την εμφάνιση του πόνου ή να μειώσουν την ένταση και την συχνότητα της κρίσης .

Ενθαρρυντικά αποτελέσματα στην μείωση της συχνότητας των κρίσεων  εμφανίζει, επίσης, η έγχυση αλλαντοτοξίνης ,του γνωστού μας από την χρήση του στην εξάλειψη των ρυτίδων, μπότοξ .
Η έγχυση της ουσίας γίνεται με λεπτές βελόνες σε συγκεκριμένα σημεία κυρίως στο μέτωπο, στους κροτάφους στον αυχένα και στην πλάτη και η δράση του φαρμάκου στην πρόληψη της ημικρανίας διαρκεί τουλάχιστον 3 με 4 μήνες. Με το πέρας του χρονικού αυτού  διαστήματος η χορήγηση επαναλαμβάνεται. Το μπότοξ για την εν λόγω χρήση αποζημιώνεται πλήρως από τα ταμεία.

Ο νευρολόγος, επίσης, θα επισημάνει στον ασθενή όλους εκείνους τους παράγοντες που θα μπορούσαν να του προκαλέσουν κρίσεις πονοκεφάλου  και θα προτείνει συγκεκριμένες αλλαγές στον καθημερινό τρόπο ζωής έτσι ώστε αυτές να μειωθούν. Θα συζητήσει με τον ασθενή τι να αποφεύγει στην διατροφή του, πως να οργανώνει τις δραστηριότητές του, τι να κάνει για να αποφύγει τον πονοκέφαλο το Σαββατοκύριακο ή σε ένα ταξίδι…πώς να συμπεριφερθεί στην δουλεία αλλά και στο σπίτι με τον σύζυγο και τα παιδιά….και ότι άλλο μπορεί να τον απασχολεί ώστε μαζί να θέσουν το κατάλληλο γι αυτόν θεραπευτικό πλάνο.

Θα προτείνει, επίσης, συγκεκριμένες αγωγές στην περίπτωση εγκυμοσύνης, εμμηνόπαυσης , σε άτομα τρίτης ηλικίας , σε ασθενείς που πάσχουν και από άλλες ασθένειες,  σε όσους κάνουν κατάχρηση παυσιπόνων και τέλος θα ενημερώσει  τον ασθενή για το αν υπάρχουν εναλλακτικές μορφές θεραπείας ( άθληση, διαλογισμός, συμπληρώματα διατροφής, μασάζ….) και κατά πόσο θα μπορούσαν να  βοηθήσουν στην δική του περίπτωση.

Αξίζει να αναφερθεί  κλείνοντας, ότι η έρευνα στον τομέα των ημικρανιών είναι συνεχής και συνεχώς νέα μόρια κυκλοφορούν στην αγορά με πιο πρόσφατα τα μονοκλωνικά αντισώματα ,νέες φαρμακευτικές ουσίες ειδικά σχεδιασμένες για την αντιμετώπιση αποκλειστικά και μόνο των ημικρανιών.

Εάν ανήκετε στην κατηγορία των ανθρώπων που πιστεύουν ότι έχουν δοκιμάσει τα πάντα χωρίς αποτέλεσμα μην απογοητεύεστε, ίσως να μην έχετε απευθυνθεί στον κατάλληλο γιατρό .
Στην Ευρωπαϊκή Εταιρεία Κεφαλαλγίας έχουμε ένα σύνθημα “ Οι ημικρανίες δεν σου παίρνουν τη ζωή, μην αφήσεις να σου πάρουν τις μέρες”. Ο σύγχρονος νευρολόγος είναι πλέον σε θέση να σας βοηθήσει να βελτιώσετε  την καθημερινότητά σας  και να ξαναπάρετε  τη ζωή στα χέρια σας.

*Νευρολόγος, με εξειδίκευση στις Κεφαλαλγίες
(MSc in Headache Medicine)



ΙΑΤΡΙΚΟ ΝΑΥΠΑΚΤΟΥ 
Βαρδακουλά 28, Ναύπακτος 
26340 22222
[email protected]

Πως συσχετίζονται διατροφή και στρες

Τα τελευταία χρόνια, πολύς λόγος έχει γίνει για τον τρόπο διατροφής μας και πιο συγκεκριμένα για το πως οι λανθασμένες διατροφικές επιλογές μας συνδέονται με τη νοσηρότητα και τη θνησιμότητα.
Ο συχνά λανθασμένος τρόπος διατροφής μας, οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο σύγχρονο τρόπο ζωής, στις πολλές απαιτήσεις των καιρών και στην έλλειψη χρόνου. Πιο συγκεκριμένα, το γεγονός ότι οι περισσότεροι γονείς στις μέρες μας εργάζονται αρκετές ώρες εκτός σπιτιού, έχει ως αποτέλεσμα να μην έχουν το χρόνο προκειμένου να ετοιμάσουν ένα πλήρες και ισορροπημένο γεύμα για τους ίδιους αλλά και για τα παιδιά τους. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να καταφεύγουν σε γρήγορες λύσεις, όπως είναι το έτοιμο  φαγητό, το οποίο δεν είναι υγιεινό, τους προσθέτει ‘άχρηστες’ θερμίδες και συσσωρευτικά έχει επιβλαβείς επιπτώσεις στη υγεία.

της Ν. Τρουμπούκη 

Επιπλέον, οι λανθασμένες διατροφικές επιλογές, είναι συνάρτηση και του στρες που χαρακτηρίζει το σύγχρονο τρόπο ζωής. Πιο συγκεκριμένα, το στρες φαίνεται ότι αυξάνει τις διατροφικές απαιτήσεις, ενώ ταυτόχρονα επηρεάζει την επιλογή της τροφής, την ποιότητα και την ποσότητα αυτής. Η έρευνα δείχνει ότι πολλά υπέρβαρα ή παχύσαρκα άτομα (και ειδικά όσοι εμφανίζουν αυξημένο κοιλιακό και περισπλαχνικό λίπος) σε συνθήκες στρες, βρίσκουν ανακούφιση ή ευχαρίστηση τρώγοντας, κυρίως λόγω του ότι η τροφή διεγείρει τα κέντρα αμοιβής στον εγκέφαλο. Αυτή η συμπεριφορά που μόλις περιγράφηκε, δηλαδή ότι ‘τρώω προκειμένου να λάβω ανακούφιση ή ευχαρίστηση’,  αποδίδεται με τον όρο ‘stress eating’ ή ‘emotional eating’ .

Αποτέλεσμα του σύγχρονου τρόπου ζωής αλλά και των λανθασμένων διατροφικών επιλογών, είναι η παχυσαρκία, η οποία έχει λάβει διαστάσεις πραγματικής επιδημίας τα τελευταία χρόνια. Αυτό που είναι όμως εντυπωσιακό, είναι ότι η παχυσαρκία δεν αφορά πια μόνο τις πλούσιες και τις ανεπτυγμένες χώρες. Αντιθέτως, η έρευνα καταδεικνύει αύξηση και σε χώρες μεσαίου και χαμηλού εισοδήματος, με παράλληλη αύξηση νοσημάτων, όπως ο διαβήτης, το μεταβολικό σύνδρομο, τα καρδιαγγειακά κ.α. Υπολογίζεται ότι περισσότεροι από 1 δισεκατομμύριο άνθρωποι διεθνώς είναι παχύσαρκοι και ο αριθμός αυτός αυξάνεται με γεωμετρική πρόοδο. Αυτό όμως που πράγματι ‘σοκάρει’ είναι η επίπτωση της παχυσαρκίας στα παιδιά και στους εφήβους. Σύμφωνα με επιδημιολογικά δεδομένα, η παχυσαρκία μεταξύ των ετών 1963- 2004, διπλασιάστηκε στα παιδιά ηλικίας 2-5 ετών (από 5% σε 14%), τετραπλασιάστηκε στην παιδική ηλικία 6-11 ετών (από 4% σε 19%), τριπλασιάστηκεστους εφήβους (από 5 % σε 17%) ενώ και το 12% των βρεφών ηλικίας 6-23 μηνών είναι υπέρβαρα.

Η αυξημένη επίπτωση της παχυσαρκίας, τόσο των παιδιών όσο και των ενηλίκων, οφείλεται στην τεράστια αλλαγή του τρόπου ζωής που ακολουθεί το ‘δυτικό’ πρότυπο. Όσον αφορά στα παιδιά, το παιχνίδι στις αυλές και τις πλατείες, έχει πλέον αντικατασταθεί από τα playstation και τα παιχνίδια στον υπολογιστή που μεταφράζονται σε καθιστική ζωή γεγονός που με τη σειρά του συνεπάγεται σοβαρά προβλήματα υγείας . Επιπλέον, οι γονείς εργάζονται αρκετές ώρες και η μεσογειακή διατροφή, για την οποία κάποτε ήμασταν περήφανοι, έδωσε τη σκυτάλη της στα ‘έτοιμα φαγητά’ (fast food) που είναι γεμάτα λίπος και μαγειρεύονται ανθυγιεινά. Άμεσες ενδείξεις για το ότι η αυξημένη κατανάλωση έτοιμων φαγητών οδηγεί σε υπερβάλλον βάρος και παχυσαρκία δεν υπάρχουν. Όμως, είναι ευρέως αποδεκτό ότι αυτό αποτελεί γεγονός και ότι η παχυσαρκία έχει αυξηθεί στις βιομηχανικές κοινωνίες, καθώς οι οικογένειες απομακρύνονται όλο και περισσότερο από το σπιτικό φαγητό.

Ο ρόλος βέβαια των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης είναι καθοριστικός ως προς αυτό. Τα μέσα ενημέρωσης, συμπεριλαμβανομένου της τηλεόρασης, του ραδιοφώνου και του τύπου, διαδραματίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στη διάδοση της πληροφορίας στις σύγχρονες καταναλωτικές κοινωνίες. Αποτελούν μέρος μιας ανεπίσημης εκπαίδευσης, ενώ επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό τα πιστεύω του κοινού. Οι επιλογές και οι συνήθεις των παιδιών και των εφήβων, που ανήκουν στις πλέον ευάλωτες πληθυσμιακές ομάδες, επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από τα μέσα ενημέρωσης. Έτσι, η τηλεόραση φαίνεται να είναι απόλυτα συνδεδεμένη με την κατανάλωση τροφών από τα παιδιά που διαφημίζονται από αυτή. Υποστηρίζεται βέβαια ότι κάποιο ρόλο διαδραματίζουν και τα γονίδια, δηλαδή οι διαταραχές στο γενετικό μας υλικό που προδιαθέτουν κάποια άτομα να γίνουν παχύσαρκα. Όμως η γενετική προδιάθεση από μόνη της δεν μπορεί να δικαιολογήσει τη δραματική αύξηση της επίπτωσης της παχυσαρκίας. Το σενάριο που φαίνεται να ερμηνεύει καλύτερα την πραγματικότητα, είναι ότι τα άτομα με κάποια γενετική προδιάθεση που εκτίθενται σε ένα ‘κακό’ περιβάλλον με κακή διατροφή και απουσία άσκησης, γίνονται παχύσαρκα.

Η παχυσαρκία συνδέεται με μια σειρά προβλημάτων υγείας, όπως καρδιαγγειακά, προβλήματα των αρθρώσεων (οστεοαρθρίτιδα), διαταραχές των πνευμόνων, αυξημένη αρτηριακή πίεση (υπέρταση), διαβήτη τύπου ΙΙ , oστεοπόρωση, καρκίνο κ.α. Αυτό όμως που είναι πράγματι δυσάρεστο, είναι ότι τέτοια και ανάλογης βαρύτητας προβλήματα, διαπιστώνονται σε μεγάλο ποσοστό και σε παιδιά και εφήβους. Το 2001, εκτιμήθηκε ότι το 45% των παχύσαρκων εφήβων ήταν διαβητικοί, ενώ το 1990 το ποσοστό των εφήβων  έφτανε μόλις το 4%.  Μια ‘τραγική’ πρόβλεψη είναι ότι αν η παχυσαρκία συνεχίσει να αυξάνεται με το σημερινό ρυθμό, τότε 1 στα 3 νεογνά που γεννήθηκαν το 2000 θα αναπτύξουν μελλοντικά σακχαρώδη διαβήτη. Όσον αφορά στο θέμα του καρκίνου, δεν είναι λίγοι αυτοί που ακόμη και σήμερα πιστεύουν πως αν είναι να σου συμβεί, θα σου συμβεί και πως κάθε προσπάθεια από μέρους μας με κατεύθυνση προληπτική είναι μάταιη. Και όλα αυτά τη στιγμή που το Παγκόσμιο Ταμείο Έρευνας για τον Καρκίνο (WCRF) και το Αμερικανικό Ινστιτούτο Έρευνας για τον Καρκίνο (AICR) ανακοινώνουν πως ποσοστό της τάξεως του 30-40% όλων των καρκίνων σχετίζεται άμεσα με τη διατροφή τη μειωμένη φυσική δραστηριότητα, την παχυσαρκία και με άλλους παράγοντες που βρίσκονται σε απόλυτη συνάρτηση με τον τρόπο ζωής μας και συνεπώς θα μπορούσαν να αλλάξουν.

Επιπλέον, η παιδική παχυσαρκία συνοδεύεται και από έντονες ψυχοκοινωνικές διαταραχές (χαμηλή αυτοεκτίμηση, προβλήματα συμπεριφοράς) που μειώνουν την κοινωνικότητα και αυξάνουν την εσωστρέφεια και την απομόνωση των παιδιών επιδεινώνοντας  περαιτέρω το πρόβλημα της παχυσαρκίας. Η πρώιμη παχυσαρκία οδηγεί σε μια αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης παχυσαρκίας στη μετέπειτα ζωή, καθώς και σε αυξημένη συχνότητα εμφάνισης παθήσεων που σχετίζονται με την παχυσαρκία. Σε μια Ιαπωνική μελέτη διαπιστώθηκε ότι περίπου το 1/3 των παχύσαρκων παιδιών έγιναν παχύσαρκοι ενήλικες.

Η βασική σύσταση λοιπόν για τα παιδιά, τους εφήβους αλλά και τους ενήλικες, είναι η αλλαγή του τρόπου ζωής, δηλαδή η αλλαγή του τρόπου διατροφής και η άσκηση. Όσον αφορά στη διατροφή, προτείνεται η μείωση των προσλαμβανόμενων θερμίδων, η αύξηση κατανάλωσης φρούτων-λαχανικών, η αποφυγή της ζάχαρης και αναψυκτικών  και η αύξηση της κατανάλωσης νερού.  Η πρόληψη θα πρέπει να αποτελεί το στόχο μιας συνδυασμένης προσπάθειας που αφορά το παιδί, την οικογένεια, τους παιδιάτρους και άλλους ειδικούς γιατρούς, το σχολείο και την πολιτεία. Η οικογένεια θα πρέπει να είναι ευαισθητοποιημένη και να συμβουλεύεται τους ειδικούς γιατρούς, έτσι ώστε να ενθαρρύνεται η έγκαιρη διάγνωση των παχύσαρκων παιδιών, ενώ παράλληλα θα πρέπει να ενθαρρύνεται ο μητρικός θηλασμός και η ισορροπημένη διατροφή στη μετέπειτα ζωή. Τέλος, σημαντικά θα μπορούσαν να βοηθήσουν ως προς αυτό μαθήματα ειδικά που να αφορούν στις σωστές διατροφικές συνήθειες στα σχολεία από τις πρώτες τάξεις του δημοτικού ή ακόμη και από το νηπιαγωγείο. Η διδασκαλία με απλά παραδείγματα και το μάθημα με τη μορφή παιχνιδιού μπορούν να βοηθήσουν τα μικρά παιδιά να μάθουν καλύτερα. Οι γονείς βέβαια και η δικές τους διατροφικές συνήθειες και συμπεριφορές παίζουν καθοριστικό ρόλο. Θα πρέπει να αποτελέσουν οι ίδιοι πρότυπο για τα παιδιά τους έτσι ώστε αυτά από μικρά να μάθουν να ασκούνται, να τρώνε υγιεινά και να αποφεύγεται η πολύωρη παρακολούθηση τηλεόρασης .

Νατάσα Τρουμπούκη
Διαιτολόγος- Διατροφολόγος 
Ναύπακτος Αθηνών 10 (στον 1ο όροφο)
τηλέφωνο: 2634 300 959
www.nafsdiet.gr

Οι πιο κοινές τροφικές δυσανεξίες

Ξεκινώντας να τονίσω ότι η δυσανεξία δεν έχει να κάνε με τα γνωστά σε όλους τεστ δυσανεξίας τα οποία ‘’πουλάνε’’ γρήγορη απώλεια κιλών αποκλείοντας από τη διατροφή  σημαντικά για τον οργανισμό θρεπτικά συστατικά με πολλές φορές επικίνδυνες συνέπειες .
Σε αντίθεση με ορισμένες αλλεργίες, οι τροφικές δυσανεξίες δεν είναι απειλητικές για τη ζωή ούτε επηρεάζουν το σωματικό βάρος.  Οι τροφικές δυσανεξίες και ευαισθησίες είναι εξαιρετικά συνηθισμένες και φαίνεται να αυξάνονται . Στην πραγματικότητα, εκτιμάται ότι  το 20% του παγκόσμιου πληθυσμού μπορεί να έχει δυσανεξία σε τρόφιμα. Οι τροφικές δυσανεξίες και ευαισθησίες μπορεί να είναι δύσκολο να εντοπιστούν εξαιτίας του ευρέος φάσματος των συμπτωμάτων τους.

Της Όλγας Κατσαρού

Τι είναι η τροφική δυσανεξία;
Ο όρος “υπερευαισθησία τροφίμων” αναφέρεται τόσο στις τροφικές αλλεργίες όσο και στις τροφικές δυσανεξίες .  Δεν είναι οι ίδιες με τις τροφικές αλλεργίες, αν και μερικά από τα συμπτώματα μπορεί να είναι παρόμοια. Οι τροφικές αλλεργίες προκαλούν μια απάντηση από το ανοσοποιητικό σύστημα, το οποίο είναι η άμυνα του οργανισμού ενάντια σε δυνητικά επιβλαβείς εισβολείς όπως τα βακτήρια και οι ιοί.

Μπορεί να είναι δύσκολο να διακρίνετε τις τροφικές αλλεργίες και τις τροφικές δυσανεξίες, καθιστώντας σημαντικό να μιλήσετε με το γιατρό σας εάν υποψιάζεστε ότι μπορεί να έχετε δυσανεξία. Όταν έχετε δυσανεξία σε τρόφιμα, τα συμπτώματα αρχίζουν συνήθως μέσα σε λίγες ώρες από την κατανάλωση του φαγητού που δυσκολεύεστε ή μπορεί να καθυστερήσουν έως και 48 ώρες και να διαρκέσουν για ώρες ή ακόμη και ημέρες, καθιστώντας ιδιαίτερα δύσκολο να εντοπιστεί το παραβατικό τρόφιμο.

Τα συνηθέστερα συμπτώματα περιλαμβάνουν:
Διάρροια
Φούσκωμα
Εξανθήματα
Πονοκέφαλοι
Ναυτία
Κούραση
Κοιλιακό άλγος
Τρέχουσα μύτη
Παλινδρόμιση
Έκπλυση του δέρματος

Οι τροφικές δυσανεξίες διαγιγνώσκονται συνήθως με δίαιτες  ειδικά σχεδιασμένες για να περιορίσουν τα τρόφιμα που ευθύνονται ή μέσω άλλων δοκιμαστικών μεθόδων. Οι δίαιτες  αυτές αφαιρούν τρόφιμα που συνηθέστερα σχετίζονται με δυσανεξίες για μια χρονική περίοδο έως ότου υποχωρήσουν τα συμπτώματα. Τα τρόφιμα επανεισάγονται ένα κάθε φορά ενώ παρακολουθούνται τα συμπτώματα. Αυτός ο τύπος διατροφής βοηθά τους ανθρώπους να εντοπίσουν ποια  τρόφιμα προκαλούν τα συμπτώματα.

Αυτές  είναι οι πιο κοινές τροφικές δυσανεξίες:

1. Γαλακτοκομικά
Η δυσανεξία στη λακτόζη προκαλείται από έλλειψη των ενζύμων λακτάσης, γεγονός που προκαλεί αδυναμία χώνευσης της λακτόζης και έχει σαν αποτέλεσμα πεπτικά συμπτώματα.
Τα συμπτώματα της δυσανεξίας στη λακτόζη περιλαμβάνουν :
Κοιλιακό άλγος
Φούσκωμα
Διάρροια
Αέριο
Ναυτία

Η δυσανεξία στη λακτόζη είναι εξαιρετικά κοινή. Στην πραγματικότητα, εκτιμάται ότι το 65% του παγκόσμιου πληθυσμού έχει πρόβλημα να αφομοιώσει τη λακτόζη. Η δυσανεξία μπορεί να διαγνωσθεί με διάφορους τρόπους, συμπεριλαμβανομένου ενός τεστ ανθεκτικότητας σε λακτόζη. Αν νομίζετε ότι μπορεί να έχετε δυσανεξία στη λακτόζη, αποφύγετε τα γαλακτοκομικά προϊόντα που περιέχουν λακτόζη, όπως το γάλα και το παγωτό. Τα ώριμα τυριά και τα προϊόντα που έχουν υποστεί ζύμωση όπως το κεφίρ μπορεί να είναι πιο εύπεπτα  για όσους έχουν δυσανεξία στη λακτόζη, καθώς περιέχουν λιγότερο λακτόζη από άλλα γαλακτοκομικά προϊόντα.

2. Γλουτένη
Γλουτένη είναι το γενικό όνομα που δίνεται στις πρωτεΐνες που βρίσκονται στο σιτάρι, το κριθάρι και τη σίκαλη. Αρκετές καταστάσεις σχετίζονται με τη γλουτένη, συμπεριλαμβανομένης της κοιλιοκάκης, της ευαισθησίας στη γλουτένη και της αλλεργίας του σίτου. Η κοιλιοκάκη ενέχει μια ανοσοαπόκριση και γι ‘αυτό χαρακτηρίζεται ως αυτοάνοση ασθένεια. Όταν τα άτομα με κοιλιοκάκη εκτίθενται σε γλουτένη, το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται στο λεπτό έντερο και μπορεί να προκαλέσει σοβαρή βλάβη στο πεπτικό σύστημα.

Οι αλλεργίες του σίτου συγχέονται συχνά με κοιλιοκάκη λόγω των παρόμοιων συμπτωμάτων.
Ωστόσο, πολλοί άνθρωποι αντιμετωπίζουν δυσάρεστα συμπτώματα ακόμα και αν έχουν βρεθεί αρνητικοί για κοιλιοκάκη ή αλλεργία στο σίτο. Αυτό είναι γνωστό ως ευαισθησία στη  γλουτένη , μια ηπιότερη μορφή δυσανεξίας στη γλουτένη, η οποία εκτιμάται ότι επηρεάζει το 13% του πληθυσμού.

Τα συμπτώματα της ευαισθησίας σε γλουτένη είναι παρόμοια με αυτά της κοιλιοκάκης και περιλαμβάνουν:
Φούσκωμα
Κοιλιακό άλγος
Διάρροια ή δυσκοιλιότητα
Πονοκέφαλοι
Κούραση
Πόνος στις αρθρώσεις
Εξάνθημα
Κατάθλιψη ή άγχος
Αναιμία

Τόσο η κοιλιοκάκη όσο και η ευαισθησία γλουτένης διαχειρίζονται με δίαιτα χωρίς γλουτένη. Περιλαμβάνει την προσκόλληση σε μια δίαιτα απαλλαγμένη από τρόφιμα και προϊόντα που περιέχουν γλουτένη.

3. Καφεΐνη
Η καφεΐνη είναι μια πικρή χημική ουσία που βρίσκεται σε μια μεγάλη ποικιλία από ποτά, όπως καφέ, σόδα, τσάι και ενεργειακά ποτά. Είναι ένα διεγερτικό, που σημαίνει ότι μειώνει την κόπωση και αυξάνει την εγρήγορση όταν καταναλώνεται.
Ωστόσο, μερικοί άνθρωποι είναι πιο ευαίσθητοι στην καφεΐνη ακόμα και αφού καταναλώσουν μικρή ποσότητα.  Αυτή η υπερευαισθησία στην καφεΐνη έχει συνδεθεί με μειωμένη ικανότητα μεταβολισμού και αποβολής της καφεΐνης.

Τα άτομα με υπερευαισθησία στην καφεΐνη μπορεί να παρουσιάσουν τα ακόλουθα συμπτώματα μετά την κατανάλωση ακόμη και μικρής ποσότητας καφεΐνης:
Ταχεία καρδιακή παλμό
Ανησυχία
Νευρικότητα
Αυπνία
Νευρικότητα
Ανησυχία

Τα άτομα με ευαισθησία στην καφεΐνη θα πρέπει να ελαχιστοποιούν την πρόσληψη τους αποφεύγοντας τρόφιμα και ποτά που περιέχουν καφεΐνη, όπως καφέ, σόδα, ενεργειακά ποτά, τσάι και σοκολάτα.

4. FODMAPs
Τα FODMAPs είναι μια ομάδα υδατανθράκων βραχείας αλύσου που βρίσκονται φυσικά σε πολλά τρόφιμα που μπορούν να προκαλέσουν πεπτικές διαταραχές. Τα FODMAP απορροφώνται ελάχιστα στο λεπτό έντερο και ταξιδεύουν στο παχύ έντερο, όπου χρησιμοποιούνται ως καύσιμο για τα βακτήρια του εντέρου. Τα βακτήρια διασπώνται ή “ζυμώνουν” τα FODMAP, τα οποία παράγουν αέριο και προκαλούν φούσκωμα και δυσφορία. Αυτοί οι υδατάνθρακες έχουν επίσης οσμωτικές ιδιότητες, πράγμα που σημαίνει ότι αντλούν νερό στο πεπτικό σύστημα προκαλώντας διάρροια και δυσφορία .

Τα συμπτώματα μιας δυσανεξίας στο FODMAP περιλαμβάνουν:
Φούσκωμα
Διάρροια
Αέριο
Κοιλιακό άλγος
Δυσκοιλιότητα

Οι δυσανεξίες στο FODMAP είναι πολύ συχνές σε άτομα με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου. Στην πραγματικότητα, έως και το 86% των ατόμων που διαγνώστηκαν με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου παρουσιάζουν μείωση των πεπτικών συμπτωμάτων όταν ακολουθούν μια δίαιτα χαμηλού FODMAP.

Υπάρχουν πολλά τρόφιμα υψηλά σε FODMAPs, συμπεριλαμβανομένων:
Μήλα
Μαλακά τυριά
Μέλι
Γάλα
Αγκινάρες
Ψωμί
Φασόλια
Φακές
Μπύρα

Οι τροφικές δυσανεξίες που αναφέρονται παραπάνω είναι από τους πιο συνηθισμένους τύπους. Υπάρχουν πολλά τρόφιμα και πρόσθετα τροφίμων στα οποία οι άνθρωποι έχουν δυσανεξία. Τα χρώματα τροφίμων, τα MSG, τα αυγά, η ασπαρτάμη και οι αλκοόλες σακχάρων έχουν δειχθεί ότι προκαλούν συμπτώματα σε ορισμένα άτομα

Οι τροφικές δυσανεξίες διαφέρουν από τις αλλεργίες στο ότι δεν ενεργοποιούν το ανοσοποιητικό σύστημα και τα συμπτώματά τους είναι συνήθως λιγότερο σοβαρά. Ωστόσο, μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά την υγεία σας και πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο είναι σημαντικό να ληφθούν μέτρα για τον εντοπισμό δυσανεξίας σε τρόφιμα, προκειμένου να αποφευχθούν ανεπιθύμητα συμπτώματα και προβλήματα υγείας.

Όλγα Κατσαρού 
Διαιτολόγος- Διατροφολόγος 
Ναύπακτος Λεωφ. Τζαβέλλα 72
26340 25480

Οκτώ μύθοι για την ενέργεια και την αθλητική διατροφή

Στην εποχή της πληροφορίας κατακλυζόμαστε καθημερινά από τεράστιο πλήθος μύθων γύρω από τη διατροφή μας. Αβάσιμες προκαταλήψεις, αναπόδεικτες επιστημονικοφανείς ιδέες και βιαστικά συμπεράσματα από μικρές ή μη – επιστημονικές έρευνες, ανακυκλώνονται από στόμα σε στόμα, αλλοιώνονται ακόμη περισσότερο και διαιωνίζονται.
 Διαβάστε για 8 «μύθους» που κυκλοφορούν εδώ και χρόνια και αφορούν τη διατροφή όσων ασχολούνται με τον αθλητισμό και την άσκηση.

της Ν. Τρουμπούκη

Η επιπλέον πρωτεΐνη, μέσω της κατανάλωσης κρέατος ή συμπληρωμάτων αμινοξέων, θα δυναμώσει τους μυς μου. Μόνο μέσω της άθλησης μπορεί κανείς να αποκτήσει μυϊκή δύναμη και όγκο. Η κατανάλωση περισσότερης πρωτεΐνης, μέσω της διατροφής ή της λήψης συμπληρωμάτων, δεν πρόκειται να βοηθήσει, αν δεν συνοδευτεί από άσκηση. Τα συμπληρώματα αμινοξέων, όπως η αργινίνη, η καρνιτίνη και η ορνιθίνη, δεν μπορούν να αυξήσουν τον όγκο των μυών ή τη μυϊκή δύναμη.

Οι αθλητές αντοχής χρειάζονται καθημερινά 1.2-1.4 gr πρωτεΐνης ανά κιλό σωματικού βάρους, ενώ οι αθλητές δύναμης χρειάζονται καθημερινά 1.6-1.7 gr πρωτεΐνης ανά κιλό σωματικού βάρους και μπορούν με την καθοδήγηση αθλητικού διαιτολόγου να λάβουν αυτήν την ποσότητα μέσω της διατροφής. Η λήψη μεγαλύτερης ποσότητας πρωτεΐνης δεν βοηθά. Προσθέτει μόνο θερμίδες και λίπος στο σώμα.

Καταναλώνω κρεατίνη για να φτιάξω μυϊκή μάζα
Η κρεατίνη είναι ένα αμινοξύ που παράγεται στο ήπαρ από άλλα αμινοξέα. Ωστόσο, ο ρόλος της κρεατίνης στην ανάπτυξη μυϊκής μάζας δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί. Μελέτες για την αποτελεσματικότητα της κρεατίνης ως συμπληρώματος διατροφής βρίσκονται σε εξέλιξη.

Η γύρη μελισσών μου χαρίζει ενέργεια
Η γύρη μελισσών δεν μπορεί να βελτιώσει τις σωματικές επιδόσεις. Πρόκειται για ένα μοναδικό μείγμα από σάλιο μέλισσας, γύρη και νέκταρ από τα φυτά. Στην πραγματικότητα, όμως, περιέχει θρεπτικά συστατικά που απαντώνται και στην καθημερινή μας διατροφή: άμυλο, σάκχαρα, πρωτεΐνη και μικρή ποσότητα λίπους.

Η σπιρουλίνα είναι τροφή υψηλής ενέργειας, κατάλληλη για άτομα που αθλούνται
Αν και αυτό το χαρακτηριστικό της σπιρουλίνας είναι από τα πλέον διαφημισμένα, στην πραγματικότητα η σπιρουλίνα δεν έχει την ιδιότητα να παράγει ενέργεια. Παρέχει, ασφαλώς κάποια σημαντικά θρεπτικά συστατικά, μεταξύ των οποίων και η βιταμίνη Β12, η οποία, ωστόσο, δεν είναι σε μορφή που να της επιτρέπει να αφομοιωθεί από τον οργανισμό.

Αν είμαι καλά προπονημένος, δεν χρειάζεται να ανησυχώ πολύ για την αναπλήρωση των υγρών που χάνω κατά την άσκηση
Η προπόνηση δεν πρόκειται να σας προστατεύσει από την αφυδάτωση! Κάθε άλλο. Ένας καλά προπονημένος αθλητής ιδρώνει περισσότερο στη διάρκεια του αγώνα, καθώς ο οργανισμός του προσπαθεί να δροσίσει αποτελεσματικά το σώμα. Η κατανάλωση πολλών υγρών πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τον αγώνα είναι απαράβατος κανόνας για προπονημένους και μη.
Σε αθλήματα αντοχής που διαρκούν περισσότερο από μία ώρα, η επιλογή ενός αθλητικού ποτού είναι ενδεδειγμένη. Και αυτό, γιατί συμβάλλει στην άμεση αναπλήρωση των υγρών, καθώς η περιεκτικότητά του σε υδατάνθρακες και μεταλλικά στοιχεία το καθιστά καλή πηγή ενέργειας αλλά και ιδανική επιλογή για την αναπλήρωση των ηλεκρολυτών, που αποβάλλονται από τον οργανισμό κατά τη διάρκεια της άσκησης.

Μετά από μια εντατική προπόνηση έχω ανάγκη από επιπλέον βιταμίνες
Η εφίδρωση που συντελείται στην εντατική προπόνηση δεν συνεπάγεται απώλεια βιταμινών. Οι λίγες παραπάνω βιταμίνες που πιθανόν χρειάζεται ο αθλούμενος για την παραγωγή ενέργειας, μπορούν να προέλθουν από την αυξημένη ποσότητα τροφής που πρέπει να προσλαμβάνει, για να αντεπεξέλθει στις αυξημένες ενεργειακές του ανάγκες.

Τα συμπληρώματα βιταμινών μπορούν να σας δώσουν ενέργεια για τις δύσκολες προπονήσεις
Οι βιταμίνες δεν δίνουν ενέργεια. Πηγές ενέργειας είναι οι υδατάνθρακες, τα λίπη και οι πρωτεΐνες. Αν παίρνετε ήδη αρκετά από αυτά τα συστατικά, δεν έχετε ανάγκη από συμπληρώματα. Οι βιταμίνες που έχει ανάγκη ο οργανισμός για την παραγωγή ενέργειας στη διάρκεια της σωματικής άσκησης προσλαμβάνονται, επίσης, μέσω της διατροφής.

Μία σοκολάτα είναι ο πιο γρήγορος τρόπος για να πάρεις ενέργεια
Η κατανάλωση μιας σοκολάτας ή ενός ζαχαρούχου ποτού δεν πρόκειται να σας «επαναφορτίσει». Μια διατροφή πλούσια σε υδατάνθρακες, για λίγες μέρες, είναι ο καλύτερος τρόπος για να ενισχύσετε τα ενεργειακά σας αποθέματα πριν από μια έντονη προπόνηση. Για αγωνίσματα αντοχής που διαρκούν περισσότερο από 90 λεπτά, ένας χυμός αραιωμένος με νερό ή ένα ενεργειακό ποτό πριν ή κατά τη διάρκεια της άσκησης μπορεί να ενισχύσει την αντοχή σας.

Νατάσα Τρουμπούκη
Διαιτολόγος- Διατροφολόγος 
Ναύπακτος Αθηνών 10 (στον 1ο όροφο)
τηλέφωνο: 2634 300 959
www.nafsdiet.gr